ស្វែងយល់ការប្រើប្រាស់កាលបរិច្ឆេទនៅកម្ពុជា(ភាគ១)

ស្វែងយល់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់កាលបរិច្ឆេទនៅកម្ពុជា

អត្ថបទដែលសរសេរខាងក្រោមនេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យសិលាចារឹកជាធំតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះ​ពិត​ជា​មាន​ការ​ខ្វះ​ខាតដែលត្រូវការការផ្ដល់នូវមតិស្ថាបនារបស់លោក​អ្នកជាចាំបាច់ដើម្បីកែលម្អអត្ថបទនេះ។

១- សករាជដែលខ្មែរប្រើ

មកទល់ថ្ងៃនេះ ខ្មែរប្រើសករាជចំនួន៤ គឺមហាសករាជ ពុទ្ធសករាជ ចុល្លសករាជ និងគ្រិស្ដសករាជ។ សករាជ​ដែល​​ប្រើដំបូងគេគឺ “ឝក” ត្រូវនឹងបច្ចុប្បន្នថា “មហាសករាជ”។ កាល​បរិច្ឆេទ​បែប​នេះ​គេ​ជួប​ប្រទះ​ដំបូង​គេ​បំផុត​ក្នុង​សិលាចារឹក​ទួល​វត្ត​គំនូរ​(K.600) នៅស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ។ សិលាចារឹកចារថា “ត្រៃ​ត្រី​ឝោត្តរ​បញ្ច​ឝត​ឝក​បរិ​គ្រហ ត្រយោទឝីកេត មាឃបុឞ្យនក្ឞត្រ តុលលគ្ន” ដែលមានសេចក្ដីថា “ឆ្នាំ៥៣៣សកៈ(មហាសករាជ) ១៣​កើត ខែមាឃ ឫក្សព្រះចន្ទ្រនៅផ្កាយបុស្ស(នក្សត្របុស្ស)នឹងថ្កល់នៅលើខ្សែផ្ដេក(ជើងមេឃ)នៃតុលារាសី” (វង់ សុធារ៉ា ២០១០)។ បើតាមទិន្នន័យសិលាចារឹកខ្មែរ នៅក្នុងសម័យមុនអង្គរនិងសម័យអង្គរ ខ្មែរប្រើសករាជតែមួយគត់គឺ “ឝក”(សក)។ “ឝក” ត្រូវគ្នានឹង “មហាសករាជ” ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ពាក្យ “មហាសករាជ” នេះក៏យើងទើបតែប្រើថ្មីថ្មោងនេះឯង គឺប្រើនៅពេលដែលខ្មែរប្រើសករាជដទៃទៀតមានពុទ្ធសករាជ គ្រិស្ដសករាជ និងចុល្លសករាជជាមួយគ្នា។

តាមរយៈសិលាចារឹកដែលបានចុះបញ្ជីកន្លងមក យើងប្រទះឃើញពាក្យ “មហាសករាជ” តែម្ដងគត់នៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តតាំងធ្លក(K.746) ខេត្តកំពង់ចាម ដែលចារថា “(១)សព្ភមសម្តុព្រះពុទ្ធសក្រាចព្រះសាសណា(២)អតិកន្ដាកន្លោងទោវហេិ្យបាន២៤៣១ព្រះ(៣)វសាមហាក្ខរាជលើងបា្ន១៨១០ចុលសក្ខរាជ១២៥០ (៤)ឆ្នាំមជូតនខ្សតសំរេិទ្ធិក្ខគីម្ហន្ដរតូវខែពីសាក…”(រូបទី១)។ កាលបរិច្ឆេទដែលមានប្រើពាក្យ “មហាសករាជ” នេះ មានអាយុតិចជាងកាសប្រាក់របស់ព្រះបាទអង្គដួងដែលបោះក្រោយឆ្នាំ១៨៥០ ប៉ុន្ដែនៅលើកាសប្រាក់នោះចុះកាលបរិច្ឆេទឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិរបស់ទ្រង់។ លើកាសនោះបង្ហាញកាលបរិច្ឆេទព្រះសករាជ២៣៩០(ព.ស.) មហាសករាជ១៧៦៩ ចុល្លសក្ខរាជ១២០៩ ឆ្នាំមមែ នព្វស័ក ថ្ងៃចន្ទ ២កើត ខែផល្គុន(រូបទី២)។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់នោះគឺពាក្យ “សករាជ” ដែលធ្លាប់តែសម្គាល់ឆ្នាំជាចុល្លសករាជដូចក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលក(K.27:5, 11, 18)និងមហាសករាជដូចក្នុងសិលាចារឹកអអង្គរវត្ត(IMA34:21)កាលពីមុន នៅក្នុងកាក់នេះបែបជាមកសម្គាល់ពុទ្ធសករាជទៅវិញ។ “ឝក” ឬ “មហាសករាជ” កើតក្រោយគ្រិស្ដសករាជចំនួន៧៨ឆ្នាំ ដូច្នេះបើនឹងរកឆ្នាំមហាសករាជមកជាគ្រិស្ដសករាជ ត្រូវបូកឆ្នាំមហាសករាជនិង៧៨។

១

រូបទី១

២រូបទី២

បើគិតពីការ​ប្រើពុទ្ធសករាជវិញ ទោះបីជាខ្មែរចាប់ផ្ដើមកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ​នៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រិន្ទ្រ​ វម៌្ម​ក៏ដោយ ពេលនោះខ្មែរពុំទាន់ប្រើពុទ្ធសករាជនៅឡើយទេគឺនៅប្រើមហាសករាជដដែល។ យើងមានសិលាចារឹកគោកស្វាយចេក(K.745)​ ដែលជាសិលាចារឹកភាសាបាលីចាស់ជាងគេ និងជាសិលាចារឹករបស់ព្រះបាទស្រីន្ទ្រវម៌្មដែលជាក្សត្រកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរ​វាទមុនគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរជាភស្ដុតាងដូចមានឃ្លា​ថា “១២៣០ឝក នវមីកេត បុឞ្យ អាទិត្យវារ អឝ្វិនីនក្សត្រ បាទវ្យរតិស្រចត្ឫតិយ គិនុវ្រះករុណាតបរមបវិត្រវ្រះបាទកម្រតេងអញ​ឝ្រីឝ្រីន្ទ្រវម៌្មទេវ ប្រេចារឝិលាប្រសឞ្ដកតគិស្រុកអំវៅស្រុកចុងឆ្ទិង…” ដែលប្រែសម្រួលជាខ្មែរទំនើបថា “ឆ្នាំ១២៣០សកៈ ថ្ងៃទី៩កើត ខែបុស្ស ថ្ងៃអាទិត្យ អស្វិនីនក្សត្រ(ឆ្នាំមមី) (វេលា)បាទពីរផុតយាមទី៣។ ព្រះករុណា​ដ៏បរមបពិត្រព្រះបាទស្រីស្រីន្ទ្រវម៌្មទេវៈ បានបញ្ជាឲ្យចារឹកព្រះរាជសាសន៍លើសិលា(អំពី)ដើមទងភូមិអំពៅនិងភូមិចុងស្ទិង…”។ សិលាចារឹករបស់ព្រះអង្គនៅឯប្រាសាទបន្ទាយស្រី(K.569)ក៏ចារជាឆ្នាំមហាសករាជដែរគឺនៅឆ្នាំ១២២៨សកៈ។ មកដល់សម័យលង្វែក ខ្មែរនៅតែបន្ដប្រើ​មហាសករាជដដែល ដូចមានភស្តុតាង​តាម​សិលាចារឹករបស់ព្រះរាជមាតាសុជាតា(K.303) សរសេរថា​ “លុះជាតឥលូនេះមន្គិលុះត១៤៩៩សក ឆ្លូនក្សត្រ ចតុទ៌្ទឝិកេត អាសាធ្យ សោពារ។” មានសេចក្ដី​ថា “លុះជាតិឥឡូវនេះ គឺមកដល់ឆ្នាំ១៤៩៩សកៈ ឆ្នាំឆ្លូវ ទី១៤កើត ខែអាសាធ ថ្ងៃសៅរ៍។”។

សិលាចារឹកនៅសម័យកណ្ដាល ជាពិសេសក្នុងក្រុមសិលាចារឹក “នគរវត្ត(IMA)” ឲ្យឆ្នាំសុទ្ធតែមហាសករាជ ហើយនាពេលនោះខ្មែរបានកាន់ពុទ្ធសាសនាយូរយារណាស់ទៅហើយគឺប្រហែលជាង៤០០ឆ្នាំ ប៉ុន្ដែខ្មែរនៅតែប្រើមហាសករាជ ខ្មែរមិនបានប្រើពុទ្ធសករាជទេនៅពេលនោះ(នង ម៉ានី ២០១២)។ បើយើងមើលការចាប់ផ្ដើមគិតឆ្នាំជាពុទ្ធសករាជ គឺយើងឃើញមានប្រើព្រមគ្នាជាមួយកាលបរិច្ឆេទចុល្លសករាជ តាមសិលាចារឹកវត្តរំលក(K.27)នៅស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ កាលបរិច្ឆេទជាឆ្នាំពុទ្ធសករាជចារជាភាសាបាលីសុទ្ធថា “សិរីសាក្យមុនិ សព្វញុពុទ្ធស្ស បរិនីព្វានទិវសតោបត្ថាយ ចតុទិន្ន ចតុមាស្ស ឯកុនតឹង្សាឯកសតសំវច្ឆរ សតាទិកានី ទ្វេសំវច្ឆរ សហស្សានីអតីកន្ដានី អហេសុំ…” មានសេចក្ដីប្រែសម្រួលថា “ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលព្រះសិរីសាក្យមុនី ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធដ៏មានយស ទ្រង់យាងចូលបរិនិព្វាន បានអតិកន្ដារកន្លងទៅចំនួន ពីរពាន់មួយរយម្ភៃប្រាំបួនឆ្នាំ បួនខែ និងបួនថ្ងៃ…”(វង់ សុធារ៉ា ២០១២)។ ការប្រើប្រាស់ពុទ្ធសករាជក្នុងសិលាចារឹកភាសាខ្មែរ យើងឃើញដំបូងគេតាមរយៈសិលាចារឹកវត្តតាឡោក(K.746) ដូចមានសេចក្ដីចារថា “ព្រះពុទសក្រាជបានពីរ(ពាន)បួនរយវស្សា…”។ បើយើងគិតពីគម្លាតដែលយើងឃើញការគិតឬសញ្ញាដំបូងនៃការគិតកាលបរិច្ឆេទជាពុទ្ធសករាជ ដែលមានក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលកនិងសិលាចារឹកវត្តតាឡោកគឺឆ្ងាយគ្នាណាស់ដែរ។ ព្រះពុទ្ធសករាជ កើតមុនគ្រិស្ដសករាជចំនួន៥៤៣ឆ្នាំ បើចង់គិតពុទ្ធសករាជមកជាគ្រិស្ដសករាជ ត្រូវដកពុទ្ធសករាជនិង៥៤៣។

ចំណែកឯឆ្នាំចុល្លសករាជវិញបែរជាចារជាភាសាខ្មែរដូចមានសេចក្ដីថា “ឰតកា្លពីសា្ងអារាម្មេនេះ កុនក្សត្រសករាជបា្ន៩៤៩គ្រាសើកព្រះនរេស្ស…” ប្រែសម្រួលថា “រីឯកាលពីពេលសាងសង់វត្តអារាមនេះនៅឆ្នាំកុរ (ចុល្ល)សករាជ៩៤៩ នៅគ្រាសឹកសង្គ្រាមរបស់ព្រះនរេស្ស…។”។ ចុល្លសករាជ កើតក្រោយគ្រិស្ដសករាជចំនួន៦៣៨ឆ្នាំ។ ចុល្លសករាជមានន័យថាសករាជតូចដែលផ្ទុយនឹងមហាសករាជ។

តាំងតែពីដើមមក គេប្រើតែ “ឝក(សក)” តែមួយគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ប៉ុន្ដែតាំងពីមានចុល្លសករាជ ពុទ្ធសករាជ និងគ្រិស្ដសករាជ “ឝក(សក)” បានប្ដូរមកជា “មហាសករាជ” ដើម្បីកុំឲ្យច្រឡំនិងសករាជដទៃទៀត។ ដូចក្នុងករណីសិលាចារឹកវត្តរំលកខាងលើដូច្នេះដែរ កាលបរិច្ឆេទជាចុល្លសករាជ គេសរសេរត្រឹមតែ “សករាជប្នា៩៤៩” ប៉ុណ្ណោះ។ យើងឃើញមានប្រើពាក្យ “ចុល្លសករាជ” នេះម្ដងទៀតបន្ទាប់ពីប្រទះម្ដងនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលក គឺនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តតាំងធ្លកដូចបានបង្ហាញខាងលើត្រង់បរិយាយអំពីមហាសករាជ។

ទាំងការប្រើពុទ្ធសករាជ ការប្រើចុល្លសករាជ គឺយើងឃើញមានប្រើនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលកដែលជាសិលាចារឹកមានឥទ្ធិពលពីសៀមទាំងសំណេរនិងការប្រើប្រាស់ចុល្លសករាជ ដែលពេញនិយមប្រើប្រាស់ខ្លាំងជាងគេនៅស្រុកសៀម។ លោកសាស្ត្រាចារ្យ វង់ សុធារ៉ា(២០១២) អះអាងថា “ម្ល៉ោះហើយ យើងគិតថា សិាលចារឹកនេះទំនងជាសរសេរក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពម៌្ម ឬព្រះបាទជយជេដ្ឋាទី២ ដែលធ្លាប់រស់នៅស្រុកសៀមយ៉ាងយូរនោះឯង”។ យើងគួរពិចារណាមើលលើគម្លាតនៃការប្រើប្រាស់ពុទ្ធសករាជនិងចុល្លសករាជដែលដាច់គ្នាយូរ រួចចាប់ផ្ដើមឃើញមានម្ដងទៀតចាប់ពីរាជ្យព្រះបាទអង្គដួង ដែលបន្ទាប់មកក៏ចាប់ផ្ដើមរីកសាយភាយដូចមានឃើញក្នុងកាស សិលាចារឹកវត្តតាំងធ្លក ច្បាប់ក្រមនានាដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅឆ្នាំ១៨៩១ និងបន្ដមកដល់រាជ្យព្រះករុណាស៊ីសុវត្ថិជាដើម។ ដែលយល់ថាចាប់រីកសាយភាពបែបនេះ ដ្បិតយើងគ្រប់គ្នាដឹងហើយថាព្រះអង្គដួងជាក្សត្រដែលយកចិត្តទុកដាក់លើវិស័យអក្សរសាស្ត្រជាតិនាជំនាន់នោះ។ ប៉ុន្ដែចំណុចមួយទៀតដែលគួរនឹងពិនិត្យមើលឲ្យវែងឆ្ងាយដើម្បីឲ្យជ្រះស្រឡះក្នុងចិត្តនោះគឺថា តើការប្រើប្រាស់នេះជាឥទ្ធិពលមកពីសៀមឬទេ ព្រោះទ្រង់ក្សត្រទទួលបានការអប់រំច្រើនពីស្រុកសៀម ឯព្រះសង្ឃសំខាន់ៗនៅកម្ពុជានាជំនាន់មុនក៏សុទ្ធតែបានឆ្លងកាត់ការរៀនសូត្រនៅស្រុកសៀមដូចគ្នា។ ខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់យល់ថាការប្រើប្រាស់ពុទ្ធសករាជនិងចុល្លសករាជនេះជាឥទ្ធិពលមួយមកពីសៀម បើទោះបីជាសៀមទទួលឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់នេះពីភូមាក៏ដោយ។

បើយើងមើលលើការប្រើប្រាស់គ្រិស្ដសករាជវិញ គឺដូចយើងដឹងស្រាប់មកហើយថាប្រើដោយសារអាណានិគមបារាំង។ យើងនឹងជជែកកំណើតអំពីសករាជទាំងបួននេះនៅចំណុចបន្ទាប់។

២- ឆ្នាំសត្វទាំង១២

អ្នកស្រាវជ្រាវជឿថាឆ្នាំសត្វទាំង១២ គឺជាការរាប់ឆ្នាំដែលទទួលឥទ្ធិពលពីចិន។ លោក ហ្ស៊ក សឺដែស(១៩០៦: ៣១៦) ពន្យល់​ថាឆ្នាំសត្វទាំង១២នេះគឺមានការ​ប្រើប្រាស់យូរមកហើយ​នៅប្រទេសចិន ប្រហែលជាចាប់ផ្ដើមប្រើតាំងតែពីដើមគ្រិស្ដ​សក​រាជ ប៉ុន្ដែអ្វីដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍គឺឈ្មោះដែលគេហៅទាំងនោះមិនមែនជាឈ្មោះខ្មែរ មិនមែនជាឈ្មោះថៃ ហើយរឹត​តែមិនមែនជារបស់ចិនទៅទៀត។

ភស្ដុតាងដែល​បង្ហាញពីការ​ប្រើប្រាស់ឆ្នាំសត្វបែបនេះដំបូងគេនោះគឺលេចឡើងនៅដើមសតវត្សទី១១ ក្នុងសិលាចារឹក​សេកតាទុយ(K.618) ដូចមានឃ្លាថា “៩៤៨ឝកបូណ៌មីកេត៑ចៃត្រវ្ឫហស្បតិវារ ខាលនក្ឞត្រ…” ដែលមានសេចក្ដីសម្រួលថា​ “ឆ្នាំ៩៤៨សកៈ ថ្ងៃពេញបូណ៌មី(១៥កើត) ខែចេត្រ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍”។ ទោះបីជាមានការប្រើប្រាស់ឆ្នាំសត្វនេះតាំងពីសតវត្សទី១១ មកក៏ដោយ ប៉ុន្ដែគេពុំឃើញមានការប្រើប្រាស់បែបនេះច្រើនទេតាមរយៈសិលាចារឹក។ ការប្រើប្រាស់បែបនេះមានដាច់ៗ ហើយឃើញមានច្រើនបន្ដិចនៅក្នុងចំណោមសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត។ កាលនោះគេហៅឆ្នាំសត្វនេះថាជា “នក្សត្រ” ដែរ ដែលចំណុចនេះប្រហែលជាការផ្លាស់ប្ដូរការហៅនក្សត្រទាំង២៧ឬ២៨តាមបែបហិណ្ឌូមកជាការ​ហៅរបៀប​ចិន​វិញ។ (ពុំទាន់ចប់)

 

***សូមរង់ចាំអានភាគក្រោយអំពីសករាជទាំងបួន ប៉ុន្ដែខ្ញុំពុំធានាកំណត់ថានឹងចេញផ្សាយនៅពេលណានោះទេ

ឯកសារយោង

១- នង ម៉ានី ២០១២ អត្ថន័យនៃកាលបរិច្ឆេទក្នុងសិលាចារឹកប្រទេសកម្ពុជា សារណា​បរិញ្ញាបត្របុរាណវិទ្យា។

២- វង់ សុធារ៉ា ២០១០ សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជាសម័យមុនអង្គរ១ ភ្នំពេញ អង្គរ។

៣- វង់ សុធារ៉ា ២០១២ សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជាសម័យកណ្ដាល ភ្នំពេញ នគរវត្ត។

Advertisements
បានផ្សាយ​ក្នុង សិលាចារឹក, អត្ថបទខ្លីៗ, អត្ថបទសាកល្បង | បញ្ចេញមតិ

ចត្តាឡីស័ក

អំពីប្រភពពាក្យ “ចត្តាឡីស័ក”

ពាក្យ “ចត្តាឡីស័ក” ជា​ពាក្យ​ដែល​ប្រែសងដោយត្រង់ៗពីពាក្យថា “Quarantine” ដែលមានន័យដើមថា​ “រយៈពេល៤០ថ្ងៃ” ដែលសំដៅ​ដល់​ការដាក់នាវានិងមនុស្សឲ្យឆ្ងាយរយៈពេល៤០ថ្ងៃមុននឹងឲ្យចូលមកដីគោក ក្នុងបំណងដើម្បីកុំឲ្យឆ្លងជំងឺពីមនុស្សឬសត្វនៅលើនាវាដល់មនុស្សឬសត្វនៅលើដីគោក។ សូមអានអត្ថបទបន្ថែម៖https://en.wikipedia.org/wiki/Quarantine

cattalisa

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រវត្តិពាក្យ, អត្ថបទខ្លីៗ | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , | បញ្ចេញមតិ

បន្ទាត់

បន្ទាត់

បើវែកញែកពាក្យបន្ទាត់និងវត្ថុជាបន្ទាត់សព្ទថ្ងៃឃើញថាមិនទាក់ទងគ្នាសោះ។

ប៉ុន្តែបើមើលពីបន្ទាត់កាលពីមុនឃើញថាត្រូវគ្នាណាស់ ព្រោះថាពីមុនបន្ទាត់ជាខ្សែដែលគេប្រើទឹកថ្នាំខ្មៅជ្រលក់ខ្សែនោះរួចចាប់ទាញសងខាងឲ្យត្រង់តាមត្រូវការ រួចផ្ទាត់ឲ្យកើតជាខ្សែខ្មៅរត់ត្រង់។ គេប្រើរបៀបនេះនៅក្នុងការសាងសង់នានា ជាពិសេសជាមួយឈើ។ ប៉ុន្តែក្រោយមកនៅពេលឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់គូសឲ្យត្រង់ ធ្វើពីឈើក្ដី លោហៈក្ដី ជ័រក្ដីក៏ហៅថាបន្ទាត់ដែរ ព្រោះថាក្នុងសំណុំន័យបន្ទាត់គឺមានន័យមួយថាខ្សែត្រង់។

 

18700160_1356361351078913_6498902579710982515_n

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រវត្តិពាក្យ, អត្ថបទខ្លីៗ, អត្ថបទសាកល្បង | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ | បញ្ចេញមតិ

ថ្មោបិបស៑ ឬ ថ្មកិន

ថ្មោបិបស៑ ឬ ថ្មកិន

អត្ថបទ : ហ៊ុន ឈុនតេង

មុននឹងសរសេរពីសេចក្ដីដែលទាក់ទងនឹង “ថ្មកិន” ឬបុរាណហៅថា “ថ្មបិបស៑” នេះ ខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ពីជំហរដ៏ជាក់ច្បាស់មួយថាខ្ញុំសរសេរអត្ថបទនេះឡើងពុំមែនក្នុងគោលបំណងបង្ហាញអំណួតណាមួយនៃខ្ញុំនោះឡើយ ព្រោះមនុស្សយ៉ាងខ្ញុំគ្មានអ្វីនឹងអួតទេ។ ការលើកបញ្ជាក់នេះ ដ្បិតថាមនុស្សមួយចំនួនតែងមានគំនិតបែបនេះមកលើរូបខ្ញុំ។ ពេលខ្លះក៏រិះគន់ពេបជ្រាយក្រោយខ្នង ឌឺដង ផ្លែផ្កា ឬទទួលសារព្រមានតាមបណ្ដាញសង្គមផងដែរ។ ជាពិសេស កន្លងប្រមាណជាបីឆ្នាំមុន ខ្ញុំក៏ធ្លាប់ត្រូវបានទទួលសារព្រមានពីនិស្សិតដែលមានជំនាញវិជ្ជាខាងសិលាចារឹកផងដែរ។ “…ខ្ញុំដឹងថាអ្នកចេះហើយសិលាចារឹកនោះ ហើយមតិភាគច្រើនដែលអ្នកបញ្ចេញមកនោះស្មានតែអ្នកផ្សេងមិនដឹង? កុំបង្ហាញពេក អួតពេក! កាត់បន្ថយខ្លះទៅ! ខ្ញុំជាអ្នកធ្វើការក្នុងវិស័យនឹងនៅ…… គ្រាន់តែប្រាប់ជាបំណងល្អ”។ ខ្ញុំដឹងនិងទទួលយកថានេះជាបំណងល្អរបស់គាត់ ប៉ុន្តែខ្ញុំគ្មានបំណងណាមួយនឹងអួតនោះទេ!! ប្រការនេះ ជាហេតុដែលនាំឲ្យខ្ញុំចាំបាច់ត្រូវតែសរសេរបញ្ជាក់នៅទីនេះ។

ការលើកឡើងខុសឬត្រូវ យើងអាចចែករំលែកគ្នាបាន! ការពិតហើយដែលខ្ញុំគ្មានជំនាញខាងបុរាណឬវប្បធម៌នោះទេ ប៉ុន្ដែខ្ញុំយល់ដោយឯកឯងថាការលើករបស់ខ្ញុំក៏ពុំមែនជាការលើកឡើយដោយសេចក្ដីបានពីដំណេកឬពុំមានអ្វីជាអាងក៏ទេដែរ។ រឿងដែលសំខាន់នោះគឺ “ខ្ញុំលើកហេតុផលឬបង្ហាញតែឧទាហរណ៍ណាដែលបម្រើដល់ការយល់ឃើញរបស់ខ្ញុំប៉ុណ្ណោះ”។ ខ្ញុំយល់ត្រឹមណា ក៏បង្ហាញតែត្រឹមនោះ។ ប្រសិនជាជាតិខ្មែរនៅតែមានមនុស្សបែបនេះ ហើយបើបុណ្យខ្ញុំមានពិត សូមកើតជាតិណា ស្រុកណាដែលគ្មានមនុស្សជំពូកនេះទៅចុះ!!!

នៅទីនេះ ខ្ញុំនឹងលើកបង្ហាញជូននូវរឿងតូចមួយក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ។ ខ្មែរមានឧបករណ៍ច្រើនណាស់សម្រាប់បម្រើតម្រូវការក្នុងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ បើនិយាយពីប្រភេទឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់កិនវិញឃើញថាមានច្រើនបែប ច្រើនយ៉ាង និងច្រើនសណ្ឋានដូចជាត្បាល់កិនម្សៅ ត្បាល់កិនស្រូវជាដើម។ ខ្ញុំមិននិយាយទូទៅទាក់ទងនឹងរឿងត្បាល់កិននេះទេ គឺលើកយកតែប្រភេទថ្មកិនម្យ៉ាងដែលគេឃើញសល់ត្រឹមតែភស្ដុតាងភាសាក្នុងសិលាចារឹកនិងសំណល់វត្ថុបុរាណនោះប៉ុណ្ណោះ។ ដែលពោលបែបនេះគឺចង់បង្ហាញជូនថាបច្ចុប្បន្នគេលែងប្រើទៅហើយ!(ខ្ញុំមិនប្រាកដមួយរយភាគរយទេ!)

ក្នុងសិលាចារឹកជាច្រើនដូចជាសិលាចារឹកប្រាសាទព្រៃក្មេង(K. 774A : បន្ទាត់ទី៤) សិលាចារឹកព្រះគោ(K.713B : បន្ទាត់ទី៤និង១៨) និងសិលាចារឹកប្រាសាទវត្តព្រះឥន្ទ្រកោសិយ(K. 262N : បន្ទាត់ទី១៦ និង K. 263D : បបន្ទាត់ទី៤៧) គេបានរកឃើញឬប្រទះពាក្យ “ថ្មោបិបស៑” ដែលជាប្រភេទដង្វាយមួយថ្វាយដល់ប្រាសាទនោះៗ។

“ថ្មោបិបស៑” ជាឧបករណ៍ប្រភេទថ្មមួយប្រភេទសម្រាប់កិនថ្នាំរុក្ខជាតិសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺឬកិនគ្រឿងទេសនានាសម្រាប់ធ្វើម្ហូប(សូមមើលរូប)។ ពាក្យ “ថ្មោ” ក្នុងទីនេះ ត្រូវនឹងពាក្យខ្មែរទំនើបថា “ថ្ម”។ ទីនេះនឹងគួរបញ្ជាក់ពីការវិត្តភាសាបន្ដិចដែរថាសំណេរ “ោ” កាលពីសម័យមុនអង្គរបានវិវត្តជា “អ/l(ដែលគេនិយមតាងឲ្យស្រៈកប់តួអ)” ដូចមានភស្ដុតាងក្នុងពាក្យ ថ្មោ(ថ្ម) សោ(ពណ៌ស)ជាដើម។ បិ ត្រូវនឹងពាក្យថា បី(ក្នុងពាក្យដើម្បី គប្បី)មានន័យថាដើម្បីឬសម្រាប់។ បស៑ ក្លាយជាពាក្យទំនើបថាបោះ បុះ ឬបោស។ បស៑ ក្នុងទីនេះមានន័យថាធ្វើឲ្យដាច់ ធ្វើឲ្យសឹក ធ្វើឲ្យល្អិត ធ្វើឲ្យម៉ដ្ឋ ឬកិន។ សៀមបានខ្ចីពាក្យបុរាណខ្មែរ “បស៑” នេះ និងសរសេរជា “บด” ក្នុងន័យថា លម្អិតឲ្យផង់ កាត់ជាដុំតូចៗ ធ្វើឲ្យបែកខ្ទេច។ បើនឹងហៅពាក្យ “ថ្មបិបស៑” ជាពាក្យទំនើប គួរតែត្រូវនឹងពាក្យថា “ថ្មកិន” ពោលគឺក្នុងន័យថាថ្មសម្រាប់កិន។

“ថ្មបិបស៑” មានឧបករណ៍ពីរជាចាំបាច់។ មួយជាត្បាល់(?)ធ្វើពីថ្មរាងបួនជ្រុងទ្រវែងឬចតុកោណ មានផ្ទៃខ្នងរាបស្មើនិងមានឬមិនមានរចនាជាជើងទម្រ។ យើងឃើញថាគេមានឆ្លាក់ជាក្បាច់រចនាលម្អផ្សេងៗលើត្បាល់នោះតាមតម្រូវការនិងចំណូលចិត្តផង។ ឯមួយទៀតជាអង្រែថ្មដែលធ្វើជារាងមូលទ្រវែង។ អង្រែនេះមិនមែនសម្រាប់បុកទេ តែជាឧបករណ៍សម្រាប់កិនសន្លឹកឈើ ឫស មើម ឬសម្បករុក្ខជាតិឲ្យម៉ដ្ឋ ឲ្យល្អិត ឬឲ្យស្ដើង។

នៅប៉ែកខាងតំបន់ប្រទេសឥណ្ឌានិងជិតប្រទេសឥណ្ឌា គេប្រើថ្មប្រភេទបែបនេះសម្រាប់កិនគ្រឿងទេសនានាឲ្យម៉ដ្ឋសម្រាប់ធ្វើម្ហូប ជាពិសេសគ្រឿងទេសធ្វើការី។ ជាភាសាហិណ្ឌីហៅថាប្រភេទនេះថា “សិលបត្ត sil-patta” និងភាសាបេងហ្គាលីហៅថា “សិលនោរ shil nora” ជាភាសាថាមិលហៅថា “អម្មិកាល់ ammi kal” ឬខ្លះហៅថា “អម្មិកល្លុ ammi kallu”។ សិល គឺសិលានេះឯង ឯខ្មែរថាថ្ម។

សូមចុចមើលវីដេអូការកិនគ្រឿងទេស https://www.youtube.com/watch?v=gNbdpNUnINM

សូមមើលរូបឧបករណ៍នេះដែលខ្ញុំបានថតពីសារមន្ទីរអង្គរបុរីនិងបានមកពីអ៊ីនធើណិតដូចខាងក្រោម៖

បានផ្សាយ​ក្នុង ប្រវត្តិពាក្យ, ភាសាវិទ្យា, សិលាចារឹក, អត្ថបទសាកល្បង | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , | បញ្ចេញមតិ

សិលាចារឹក​ប្រាសាទ​អ្នកបួស K.1248

សិលាចារឹកប្រាសាទអ្នកបួស(k.1248)

ថ្មីៗនេះ គេបានឃើញរូបភាពបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេបង្ហោះតាមបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ូក ក្រោយពីបាត់ប្រជាប្រិយភាពលោកមួយរយៈ។ ក្នុងដៃមានកាន់សិលាចារឹកមួយផ្ទាំង ធ្វើឲ្យអ្នកផងកាន់តែចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំងលើក្រុមរូបថតដែលបានបង្ហោះនោះ រហូតមានទំព័រផ្សេងៗបានចែកផ្សាយផងដែរ។

សិលាចារឹកនោះ ជាសិលាចារឹកនៅប្រាសាទអ្នកបួសឬប្រាសាទចន្ទគិរីនៅក្នុងស្រុកជាំក្សាន្ដ ខេត្តព្រះវិហារ។ លោក តិល ពិសិដ្ឋ ដែលបានចូលរួមក្នុងដំណើរទៅកាន់ប្រាសាទអ្នកបួសដើម្បីផ្ដិតសិលាចារឹកនោះបានឲ្យដឹងថា៖

“ថ្ងៃ១៨កក្កដា២០១៥នេះ ក្រុមការងារ«ខេមរសិក្សា» យើងខ្ញុំបានចុះទៅធ្វើកម្មសិក្សាស្រាវជ្រាវថ្មីបានផ្តិតយកអក្សរថ្មឬអក្សរសិលាចារឹកនៅប្រាសាទនេះបានចំនួនបីផ្ទាំង នៅសល់៦ផ្ទាំងទៀត។ ដោយសារវាជារដូវខែវស្សា ផ្លូវឆ្ងាយ ពិបាកធ្វើដំណើរខ្លាំងណាស់ …។ ប្រាសាទនេះនៅជម្រេលជើងភ្នំដងរែកដែលមានទេសភាពស្រស់ត្រកាលល្អណាស់! វាពិតជាធ្វើឲ្យមានការទាក់ទាញពីភ្ញៀវទេសចរជាតិនិងអន្តរជាតិយ៉ាងខ្លាំង…។ សិលាចារឹកដែលផ្តិតបានចំនួនបីផ្ទាំង ពួកយើងខ្ញុំនឹងយកវាទៅតម្កល់រក្សាទុកនៅសារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញដែលជាប្រយោជន៍រួមនៃជនជាតិខ្មែរ។ កូនខ្មែរគួរតែរួមគ្នាថែរក្សាសម្បត្តិមរតកដូនតាខ្មែរឲ្យបានគង់វង្សយូរអង្វែងតរៀងទៅ។ អរគុណលោក ជា សុជាតិ កូនសិស្សលោកបណ្ឌិត ឡុង សៀម ដែលជាអ្នកផ្តិតយកអក្សរថ្មនេះ, អរគុណបង នីឡា ដែលជាអ្នកនាំផ្លូវទៅតំបន់នោះ ជាពិសេសអរគុណច្រើនបងបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ ដែលមានគំនិតផ្តួចផ្តើមឱ្យមានពេលនេះកើតឡើង៕”

នៅពេលនេះ ខ្ញុំសូមលើកយកសិលាចារឹកមួយផ្ទាំងដែលមានចំនួនប្រាំមួយបន្ទាត់ ចារនៅក្នុងសម័យអង្គរ មកបង្ហាញតែមួយប៉ុណ្ណោះ។

11748727_869891029769553_114877241_nរូបថតសំណៅផ្ដិតបានពីលោក តិល ពិសិដ្ឋ(ផ្ដិតដោយលោក ជា សុជាតិ)

អំណានសិលាចារឹកជាអក្សរខ្មែរទំនើប

១-        ៩៦១ឝកនុមានវ្រះករុណាតរោះនេះ

២-       ហបន្ទ្វល្តវីរវម្មប្រេបន្ទ្វល្តអ្នក្តអធ្យាបកប្រេត្រាស្រុ

៣-       កមហេឝានបុរតកុលេវ្រះកំស្ដេងឆោកផ្លាង្តអាចា

៤-        យ្យប្រធានជាស្មិងប្រទ្វន្ននាកម្រតេងជគតឝិវបា

៥-        ទចារតវ្រះសិលាស្តម្ភ។ ១០៦០ឝកមនប្រាសាទតេំ

៦-        តិរុះទៅ តិថ្វាយ្សំន្វតបន្ទ្វលប្រេយុគបតចំលោងវិង

សេចក្ដីប្រែសម្រួលជាភាសាខ្មែរទំនើប

ឆ្នាំ៩៦១*នៃមហាសករាជ មានព្រះករុណា(ទាំងឡាយ)**នេះមានបន្ទូលដល់វីរវម្មប្រើអ្នកដែលជាគ្រូ(អធ្យាបក)ឲ្យរក្សាទុកស្រុកមហេសានបុរដល់គ្រួសារព្រះកំស្តែងឆោកផ្លាងដែលជាអាចាយ្យប្រធាន(នៅ)ជាស្មិងតទៅទៀត(ប្រទ្វន្ន > ផ្ទួនៗ)នៅនាកម្រតេងជគតសិវបាទ(ប្រាសាទអ្នកបួសនេះ) (និង/ហើយ)ចារនូវព្រះសិលាស្តម្ភ(សិលាចារឹក)។

នៅឆ្នាំ១០៦០នៃមហាសករាជ ប្រាសាទដើមនេះត្រូវបានរុះ(ជ្រុះធ្លាក់ បាក់ធ្លាក់)ទៅ (បន្ទាប់មកបាន)ថ្វាយលិខិត(ទៅព្រះករុណា ព្រះករុណាទ្រង់)បន្ទូលប្រើយោក្ប័ត្រឲ្យចំលង(សិលាចារឹកនេះ)ឡើងវិញ។

* ត្រូវនឹងឆ្នាំ១០៣៩នៃគ្រឹស្ដសករាជ។

**ត្រង់នេះយើងអាចគិតបានពីរយ៉ាង៖ ទី១ គឺសំដៅដល់រាជ្យរបស់ព្រះបាទជ័យវម៌្មទី៥។ ទី២ គឺសំដៅដល់ព្រះរាជាតាំងពីដើមមកដល់បច្ចុប្បន្នដែលប្រើឲ្យមន្ដ្រីឈ្មោះ វីរវម្ម ប្រើបន្ដទៀតទៅដល់អធ្យាបកទាំងឡាយឲ្យរក្សាទុកស្រុកមហេសានបុរនោះ…។

អធិប្បាយវាក្យសព្ទ

ឝក = ឆ្នាំនៃមហាសករាជ។ ពីដើមខ្មែរប្រើត្រឹមតែ សកៈ ប៉ុណ្ណោះដើម្បីសម្គាល់មហាសករាជ។

នុ = ប្រែបានច្រើនយ៉ាងថា ” នូវ និង ជាមួយ…” ប៉ុន្ដែទីនេះ នឹងរកសេចក្ដីមកប្រែឲ្យចំពុំបាន។ ទីនេះ ជាពាក្យប្រើសម្រាប់ផ្ដើមរឿង ផ្ដើមសេចក្ដី។

មាន = មាន។

វ្រះករុណា = ព្រះករុណា។ ជាពាក្យខ្លីប្រើសម្រាប់ហៅព្រះរាជា ទើបទំនៀមនេះនៅបន្ដដល់សព្វថ្ងៃ។ សព្វថ្ងៃ យើងហៅគោរម្យងារព្រះមហាក្សត្រយ៉ាងខ្លីថា ព្រះករុណា។ បើយើងចង់ដឹងច្បាស់ គេនឹងបន្ថែមព្រះបរមនាមពីខាងក្រោយ។ ឧ. ព្រះករុណាសីហមុនី ព្រះករុណាស៊ីសុវត្ថិ…។

តរោះនេះហ = ទាំងអស់នេះ។

បន្ទ្វល្ត = បន្ទូលដល់(បន្ទ្វល + ត)

វីរវម្ម = មន្ដ្រីឈ្មោះ វីរវម៌្ម។ មន្ដ្រីរូបនេះទំនងជាអ្នកអង្គម្ចាស់ឬខ្សែរាជវង្សផង។

ប្រេ = ប្រើ។

អ្នក្តអធ្យាបក = អ្នកដែលជាគ្រូ។

ត្រា = ទុក រក្សាទុក។ សព្វថ្ងៃ នៅក្នុងការបូកលេខ យើងប្រើពាក្យ ត្រាទុក មានន័យថារក្សាទុក។

ស្រុក = មានន័យស្មើនឹងភូមិបច្ចុប្បន្ន។

មហេឝានបុរ = (ស្រុកឈ្មោះ)មហេសានបុរ។

តកុលេ = ដែលជាក្រុមគ្រួសារ។ ពាក្យនេះបច្ចុប្បន្នវិវត្តជា ក្លើ។ ក្លើ ជាសម្លាញ់ទុកស្មើនឹងបងប្អូនឬញាតិ។

វ្រះកំស្ដេង = ព្រះកំស្ដែង។ ជាគោរម្យងារមន្ដ្រីឬបព្វជិត។

ឆោកផ្លាង្តអាចាយ្យប្រធាន = (នៅតំបន់)ឆោកផ្លាងដែលជាអាចារ្យប្រធាន។ ឆោក នេះមានអ្នកឲ្យន័យច្រើនណាស់ដូចជា ឆក អូរ…។ បើនិយាយជាទូទៅ ឆោក គឺជាពាក្យហៅទីកន្លែងមួយសណ្ឋាន។ ផ្លាង ជាឈ្មោះឆោកនោះ។ ត ដែលជា។ អាចាយ្យប្រធាន អាចារ្យប្រធាន។

ជា = ជា

ស្មិង = ស្មិង មេស្មិង អ្នកនៅប្រចាំរៀបចំពិធីសិង(ពិធីបូជា)។

ប្រទ្វន្ន = រហូតទៅ ផ្ទួនៗ។

នា = នា។ ពាក្យសម្រាប់ប្រាប់ពីទីកន្លែងឬពេលវេលាដូចបច្ចុប្បន្នដែរ។

កម្រតេងជគតឝិវបាទ = ជាឈ្មោះប្រាសាទអ្នកបួសនេះ។ កម្រតេង វិវត្តមកជា គម្ដែង នាពេលបច្ចុប្បន្ន(សូមអាចច្បាប់ស្រីបន្ថែម)។ ជគត ជាម្ចាស់ឬពិភពលោក។ ឝិវបាទ សិវបាទ(បាទព្រះសិវៈ)។

ចារ = ចារ។

វ្រះសិលាស្តម្ភ = ព្រះសិលាស្ដម្ភ គឺសសរស្ដម្ភដែលគេចារសិលាចារឹកនេះ។

មន = ពាក្យសម្រាប់ផ្ដើមសាច់រឿង។

ប្រាសាទតេំ = ប្រាសាទពីដើម ប្រាសាទពីមុន ប្រាសាទដើម។

តិ = ពាក្យសម្រាប់សម្គាល់ទម្រង់ល្បះកម្មឬអកម្ម កាលពីបុរាណ។ ឥឡូវលែងសល់ទម្រង់នេះទៀតហើយ។

រុះទៅ = ជ្រុះទៅ ធ្លាក់ទៅ ធ្លាក់បាក់ រង្គោះជ្រុះ។ នៅប៉ែកពាយ័ព្យប្រទេស(ពោធិ៍សាត់ បាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ…) ប្រើពាក្យ “រុះ” នេះ សម្គាល់ដូចពាក្យ ជ្រុះ ដែលអ្នករស់នៅតំបន់ផ្សេងយល់។ តំបន់ផ្សេងពីប៉ែកពាយ័ព្យនេះ ហាក់ប្រើពាក្យ “រុះ” សំដៅតែក្នុងន័យ “រុះរើ”។

ថ្វាយ្សំន្វត = ថ្វាយសំនូត្រ គឺថ្វាយនូវលិខិតសម្រាប់សូត្រថ្វាយរឿងរ៉ាវចំពោះព្រះរាជា។

យុគបត = (សំ.) រួបរួម ចូលគ្នា, យោក្ប័ត្រ គឺឋានន្តរមន្រ្តីរដ្ឋបាល ជាអ្នកកាន់ការខាងបញ្ជីនឹងសំបុត្រផ្សេងៗ ។ លុះចំណេរកាលតមក ខ្មែរប្រើឋានន្តរនេះជាលេខាធិការសម្រាប់ ក្រសួងរដ្ឋាភិបាលទាំងពួង, សម័យបច្ចុប្បន្នប្រើពាក្យនេះជាលេខាធិការវិញ(វចនានុក្រមខ្មែរ)។

ចំលោង = ចម្លង សរសេរឡើងវិញ។

វិង = វឹង វិញ ឆាប់ៗ ភ្លាុមៗ។

បានផ្សាយ​ក្នុង ភាសាវិទ្យា, សិលាចារឹក, អត្ថបទសាកល្បង | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , | បញ្ចេញមតិ

សិលាចារឹកនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ

សិលាចារឹក​នៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទភ្នំពេញ

ដោយ : ហ៊ុន ឈុនតេង

ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ​ មានសិស្ស និស្សិត និង​មហាជន​​មិនតិច​ទេ​ដែល​មិនចាប់អារម្មណ៍ថា​នៅ​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​​មាន​​តម្កល់​សិលាចារឹកមួយផ្ទាំង។ នៅ​ពេល​ដែល​ពួកគេ​ដឹង ពួក​គេ​តែង​ឆ្ងល់ថា​តើ​សិលា​ចារឹក​​នេះ​មក​ពី​ណា? ដាក់តាំងពីពេលណា? ម្ដេចបានជាដាក់នៅទីនេះ?

សិលាចារឹកនេះត្រូវបានចុះលេខបញ្ជីសារពើភណ្ឌពីរផ្សេងគ្នាគឺ K.78 និង K.786 ហើយ​ក៏​បាន​បោះ​ផ្សាយ​កន្លងមកនៅក្នុងសៀវភៅសិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជា(Inscriptions du Cambodge) ក្នុង​ក្បាល​ទី​៦​(K.78)​និង​ក្បាល​ទី៧(K.786)។ ប្រការដែលចុះលេខពីរផ្សេងគ្នានេះ ព្រោះលោក ហ្ស៊ក សឺដែស បាន​ទទួល​រូបភាព​និងដំណឹងពីប្រភពពីផ្សេងគ្នា។ ប្រភពទីមួយលោកទទួលបានរូប K.78 និង​បាន​ដំណឹង​ថា​វា​បាន​យក​មក​ពី​ភ្នំ​ប្រសិទ្ធិនិងតម្កល់ទុកនៅវត្តបុទុមវត្តី។ អត្ថបទ​ចារឹក​នេះ​ចារ​អត្ថ​បទ​ភាសា​ខ្មែរ​បុរាណ​សម័យ​​មុន​អង្គរ​ចំនួន២៣បន្ទាត់ លើថ្មថ្លើមអណ្ដើកឬថ្មស្រទាប់មានបណ្ដោយ០.៧៨ម៉ែត្រ ទទឹង​០.​៥​៤​ម៉ែត្រ និងកម្រាស់០.០៩ម៉ែត្រ។ នៅ​ខាង​ដើម​អត្ថបទ​គេ​អាច​ដឹង​ថា​សិលាចារឹក​នេះ​ចារ​ក្នុង​កំឡុង​ឆ្នាំ​៥៩(០?)​[1]នៃមហាសករាជ ដែលនិយាយពីតង្វាយរបស់មន្ដ្រីមានងារជា ម្រតាញ៑ ចំពោះ​ទេព​ឬ​ប្រាសាទ​មួយ​។ (សូមអានបន្ថែម ហ្ស៊ក សឺដែស សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជា ក្បាលទី៦ ទំព័រទី១២។)

ប្រភពទីពីរ លោកថាលោកពុំបានដឹងពីពត៌មានច្បាស់ពីសិលាចារឹកនេះទេ ក្រៅ​តែ​ដឹង​ថា​វា​យក​មក​ពី​ទួល​វត្ត​ចាស់នៅស្រុកលង្វែក។ លោកបានដឹងដោយសារតែបានឃើញសំណៅផ្ដិតនៅសាលាបារាំងចុងបូព៌ា។ សិលា​ចារឹក​ដែលលោកបានឃើញសំណៅផ្ដិតនោះ មានត្រឹមតែ១៣បន្ទាត់ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​លោក​សន្និដ្ឋាន​ថា​ជា​បំណែកមួយនៃសិលាចារឹកផ្នែកខាងក្រោម។ (សូមអានបន្ថែម ហ្ស៊ក សឺដែស សិលា​ចារឹក​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ក្បាលទី៧ ទំព័រទី១០៧។)

យើងផ្ទៀងផ្ទាត់ទៅឃើញថាជាសិលាចារឹកតែមួយ ព្រោះមានអំណានដូចគ្នាភាគច្រើនបំផុត។ ការ​អាន​ខុស​គ្នា​បន្ដិចបន្ដួចនោះ គឺអាចបណ្ដាលមកពីសំណៅផ្ដិត។ យ៉ាងណាយើងឃើញថា សិលា​ចារឹក​នេះ​មាន​ការ​ខូច​ខាតតាំងពីដើមមក គឺមានតាំងពី២៣បន្ទាត់មកសល់ត្រឹមតែ១៣បន្ទាត់។ ហើយ​មក​ដល់​បច្ចុប្បន្ន​នៅ​សល់ត្រឹមតែ៨បន្ទាត់ប៉ុណ្ណោះ បន្ទាត់មួយៗពុំសល់អត្ថបទចារឹកពេញលេញនោះឡើយ។

ដោយ​ពិនិត្យ​ឃើញ​នូវ​តម្លៃនៃសិលាចារឹក​ និង​ពិនិត្យ​​ឃើញ​​ថា​សិលាចារឹក​នេះ​អាច​​​​នឹង​រងគ្រោះ​ដោយ​ប្រការ​នានានៅ​ថ្ងៃ​ខាង​មុខ​​ ​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​កំពុង​ពិនិត្យ​​​ពិភាក្សា​ជាមួយ​​គណៈគ្រប់​គ្រង ​ដើម្បី​ស្នើ​សុំ​កិច្ច​​សហ​ការ​​ជាមួយ​រោង​ជាង​ជួស​ជុល​ថ្ម​នៃ​​សារ​មន្ទីរ​ជាតិ​​ដើម្បី​ជួស​ជុល​និង​អភិរក្ស​​​។

ពេលនេះ​ ខ្ញុំ​សូម​បញ្ជាក់​បន្ដិច​ពី​មូលហេតុដែលសិលាចារឹកនេះ​បាន​យក​មក​តម្កល់នៅបរិវេណសាកល​វិទ្យា​ល័យ​ភូមិន្ទភ្នំពេញ។ ព័ត៌មាន​ដែល​នឹង​បញ្ជាក់ជូននេះ គឺ​បាន​មក​ពី​​ការ​សម្ភាសជាមួយ​ឯ.ឧ. ជួរ គារី បច្ចុប្បន្ន​​ជា​ប្រធាន​វិទ្យាស្ថាន​ភាសាជាតិ​នៃរាជ​បណ្ឌិត្យ​សភា​កម្ពុជា​ ​និងជា​អតីតនិស្សិត​អក្សរ​សាស្ដ្រ​ខ្មែរ​ដែល​បាន​ខ្នះខ្នែង​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​ដឹក​សិលាចារឹកនេះ​មក​ទុក​នៅ​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​ភ្នំពេញ​។

ឯកឧត្តម​បាន​រៀបរាប់៖

​“…គឺដោយសារ​និស្សិត​អក្សរសាស្ដ្រខ្មែរ​ជំនាន់ទីជំនាន់១២ ថ្នាក់B ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៩៥ យកមកតម្កល់ទុក។ និស្សិត​ជំនាន់នេះ ជា​ជំនាន់​ទី១​នៃ​ការ​កែ​ប្រែ​កម្ម​​វិធី​ឧត្ដម​សិក្សា​ខ្មែរ​ក្រោយ​​ឆ្នាំ១៩៧៩ និង​ជំនាន់​ទី​១​ដែល​ត្រូវ​រៀន​នៅ​សាលា​​គរុ​កោសល្យ​​(ឆ្នាំ​១៩៩១​-​១៩៩៥​រៀន​​នៅ​សាកល ហើយឆ្នាំ​១៩៩៦​រៀន​​​នៅ​​សាលា​គរុ​កោសល្យ)។ ក្រោយ​ពេល​សិក្សា​សិលា​ចារឹក​ជាមួយ​លោក​សាស្ត្រាចារ្យ ឡុង សៀម ឆ្នាំ១៩៩៥ ពួកលោកគ្រូទៅ​ផ្ដាមសិលា​ចារឹក​នៅ​ខេត្ត​សៀមរាប។ ពេលនោះ​ជាឆ្នាំបញ្ចប់ថ្នាក់​បរិញ្ញាបត្រ​។ រី​ឯ​សិលាចារឹក​១​ផ្ទាំង​តម្កល់​មុខ​សាលា គឺពួក​លោក​គ្រូ​ទៅ​យក​ពី​អន្លង់​ប្រឡាយ ​ទឹក​១​កន្លែង​នៅ​​ក្រោយ​​វត្ត​នន្ទមុនី​ស្ទឹង​មាន​ជ័យ​ដែល​គេ​ចាក់​សំរាម​កប់​​ពី​លើ។ កាល​ណោះ​​មាន​គ្នា​យើង​(និស្សិត​ជំនាន់​ជាមួយ​គ្នា)​បាន​ដឹង​ពី​រឿង​នេះ។ ពួក​យើង​ក៏​នាំ​គ្នាទៅមើល ឃើញ​អ្នក​ស្រុក​ដំ​បេះ​យក​ចំណែក​សិលា​ទៅ​ធ្វើ​​ថ្ម​សំលៀង។ អណោចអធមសិលាចារឹក​ពេក ពួក​យើង​ក៏​ជួយ​សង្គ្រោះ​សិលា​នេះមក។ ការដែលយកមកតម្កល់ទីនេះ ព្រោះ​ចង់​រក្សា​អនុស្សាវរីយ​និង​​បន្សល់​​ស្នា​ដៃ​​របស់​​​និស្សិត​​​ជំនាន់​​​១២ B​ ផង​និង​ដើម្បី​ទុក​ឱ្យ​និស្សត​ជំនាន់​ក្រោយៗ​​​បាន​ស្គាល់ និង​​យល់​​ដឹង​​បន្ថែម​ពី​សិលា​ចារឹក​ផង ព្រោះ​​​កាល​​នោះ​​ចំណេះ​​​ដឹង​ខាង​សិលា​ចារឹក​គ្មាន​អ្នក​ចាប់​អារម្មណ៍​ទេ។ ការ​តម្កល់​នេះ​គឺ​ពួក​​លោក​​គ្រូ​​​បាន​​សុំ​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​លោក​គ្រូ ឡុង សៀម ពី​សាកល​វិទ្យា​ធិការ វ៉ា ស៊ឹម​សំរិទ្ធ និង​លោក ឡៅ ឈីវអ៊ាវ និង​​ស្នើ​​សុំ​​ដល់​​ក្រសួង​​វប្ប​ធម៌​​ដែល​​កាល​​នោះ​​ឯ.ឧ. នុត ណារ៉ាង ជា​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួង​វប្បធម៌។ លោក​​គ្រូ​​ជា​​អ្នក​ខ្នះ​ខ្នែង​ខាង​ផ្លូវច្បាប់នេះ។ កាលនោះ​ រាល់ការដឹកពីកន្លែងរណ្ដៅសំរាមមកសាលា គឺ​លោក​​គ្រូ​ចេញ​ប្រាក់​ផ្ទាល់​​ខ្លួន។ ការ​រៀប​ចំ​តម្កល់ គឺ​​បាន​​ប្រាក់​​និស្សិត​​អក្សរ​សាស្ត្រ​​ជំនាន់​១២ B រៃ​អង្គាស​តាម​សទ្ធា។ សង្ឃឹម​​ថា​​អ្នក​​ជំនាន់​​ក្រោយ​​ចូល​រួម​​ថែ​ជួយ​ថែ​រក្សា​បន្ដ​​ផង​ចុះ​។”​

11222554_10153394208234694_4933589280495967669_o

ទីតាំងដើម​នៃសិលាចារឹក​K.៧៨ បច្ចុប្បន្ន(ថ្ងៃទី១០-១១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៥)​ប្រាសាទ​ភ្នំបាសិត(ប្រសិទ្ធ)​កំពុង​ជួសជុល​ក្រោម​ថវិការ​បស់​ក្រសួង​វប្បធម៌​និង​វិចិត្រ​សិល្បៈ​។ គម្រោង​នេះគ្រោង​ចំណាយ​រយៈពេលពីរ​ខែ​។​(រូបភាព​ពីលោក ច័ន្ទ វិត្ថារ៉ុង)

11349011_859441214104265_325487707_n copy

សកម្មភាពនិស្សិត​អក្សរ​សាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជំនាន់​១២​ កាល​ទៅ​យកសិលាចារឹក​មក​តម្កល់​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យភ្នំពេញ។ (រូបភាព​ដោយ ជួរ គារី)

សកម្មភាពដឹកសិលាចារឹកចេញពីប្រឡាយទឹកក្រោយវត្តនន្ទមុនីហៅវត្តស្ទឹងមានជ័យ។

សកម្មភាព​ដឹក​សិលាចារឹក​ចេញ​ពី​ប្រឡាយ​ទឹក​ក្រោយ​វត្ត​នន្ទ​មុនី​ហៅ​វត្ត​ស្ទឹង​មានជ័យ។​ (រូបភាព​ដោយ ជួរ គារី)

និស្សិត​អក្សរ​សាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជំនាន់​១២ ថត​ជា​មួយសិលា​ចារឹ​ក​

និស្សិត​អក្សរ​សាស្ត្រ​ខ្មែរ​ជំនាន់​១២ ថត​ជា​មួយសិលា​ចារឹ​ក​

ទីតាំងសិលាចារឹកបច្ចុប្បន្ន​

ទីតាំងសិលាចារឹកបច្ចុប្បន្ន​

11121580_867359359979117_898138260_n

ទីតាំងសិលាចារឹកបច្ចុប្បន្ន​

11721970_867359443312442_1234200408_n

សំណៅផ្ដិតសិលាចារឹក​                      ផ្ដិត​ដោយ : ហ៊ុន ឈុនតេង

សំណៅផ្ដិតសិលាចារឹក​ ផ្ដិត​ដោយ : ហ៊ុន ឈុនតេង

អត្ថបទអំណាន​សិលាចារឹក​សិលាចារឹកបច្ចុប្បន្ន

_____x

វាក្យសព្ទគន្លឹះ

​កុ            ងារអ្នកបម្រើ​ភេទស្រី។

​វា            ងារ​អ្នកបម្រើ​ភេទ​ប្រុស។

​តង៑កុ       ១- ឈ្មោះអ្នកបម្រើ។ ២-​ ដង្កូវ។

​ទិក៑ផិក៑    ១- ឈ្មោះអ្នកបម្រើ។ ២- ទឹកផឹក។

​តុក្តរ        ១- ឈ្មោះអ្នកបម្រើ។ ២- តុក្កតា។

​អំវៅហ្វ    ១- ឈ្មោះអ្នកបម្រើ។ ២- អំពៅ។

​ក្ញុំ            ក្ញុំព្រះ អ្នកបម្រើ​តាមប្រាសាទ។

​វ្រះ          ព្រះ។

អត្ថបទសិលាចារឹក​ K. 78

​ដែល​ចុះផ្សាយ​ក្នុង​សៀវភៅ​ សិលាចារឹក​នៃប្រទេសកម្ពុជា(IC) ក្បាលទី៦

កំណត់ត្រា​សំណេរ​ជាអក្សរ​ខ្មែរ​ទំនើប

១-      – – – – [ន]វត្យុ[ត្តរប]ញ្ចឝត​ឝកបរិគ្រហ អំនោយ៑ម្រតាញ៑

២-      – – – – ធៅតម – – – – យ៑​តវ្រះកម្រតាង៑​អញ៑ឝ្រី

៣-      – – – – ក្លោញ៑គាយត្រីយ កោន៑គាយត្រិយ – ង៑ អរស៑១

៤-      – – – – – កោន៑កាច៑២ ក្លោញ៑មលេង៑កោន៑ក្លោញ៑​មលេង៑សុវទ

៥-      – – – កុ – – – – ១ កុទេវ១ កុមនិទេវ១ កុប្រាមទេវ១ វគង្គទាស១ ប្ឱ​ន៑គង្គទាស

៦-      [ស] – – – ណ៑ កុគៅ – – – ១ វាយោន៑១ កុច – កោន៑កុ វាវិសិទ្ធ១ វា – កុនរក១ កោន៑កុ វា

៧-      – – – – ១ វាស្ដោយ៑១ កុសុលោចនា១​ កុហប្ត១ កុ.- ម៑១​ កោន៑បៅ១ កុ​​ – – – កោន៑កុ វាត្វិស៑

៨-      – – ១​កុចន៑១​ កោន៑កុ – – – – ន៑ សហុត្រ កុអៅប៑ កុសារ៑១ កុ​ – – – វ្រៅហ៑១ វាវិច៑

៩-      – – – ១ កោន៑មាយ៑ – – – – – – – – កុក្ចោក៑១ វាអំបេង៑១ – – – – – វាច….. កុសំជិ

១០-    – – – កោន៑វិជុ – – – – – – – នុង៑១ វានរសិង្ហ – – – – កុកាន៑ វាវិសម

១១-    – – កោន៑កុ វាម្រេ – – – វ្រៅអ – – – – – វាអម្ឫតវិឞ១ កុសនិ – ១ កោន៑កុគុ – តិជា១ កុតាយ១

១២-    – – – ១ វាវ្រៅ១ កុសិក្តោ១ វាអនិស៑១ វាក្ល – – អ្រស៑១ កុសុរភិ១ – – – – – – – ន្តិល៑១ កុ

១៣-   – – ន្លស៑ កុក្វេស៑១ កោន៑កុ – ក៑ កោន៑កុទេក៑បៅ១ កុច – ១ កោន៑កុចាក៑វាបុន៌្នមី១ វា

១៤-    – – – – កុមាយ៑១ ​វាទឝមី១ កុវលទ១ កោន៑វាក្ជិង៑១ កុសំអប៑១ កុ – ក៑លាក៑១ កោន៑កុវា

១៥-    – – – ១កុ – – – – កោន៑វាស្រេង៑១ កុច្កេអាង៑១ វាច្រង៑១ វហ៑វេរ៑១ – វាចិវៅ១វាសំវោ

១៦-    – – ន្ទី១ កុសលោន១ កុអភិនវ១ កុតង៑កុ១​ ​កុវ្លច៑១ កុក – – ១ កុក្លង៑ទ្រោង៑១ កុវញ៑១

១៧-   – ១ វាភង៑១ – – វ្រៅ ប្រត្យន្ដ​ កុទិក៑ផិក៑១ កុតុក្តរ១ កុកលង៑១​ វាត – ១ វាស្វាមិហត១

១៨-    វាវិទ្យាឝុ[ទ្ធ កោ]ន៑វិទ្យាឝុទ្ធ វាអាស្តវ្រះ១ កុមន្ទកី១ – – – – – ្ឫត្តិ១ វាបុរុឞការ១

១៩-    – – – ចតុទ្ធ – ១ កុទាំ១​ វាភន្ទ១​ វាកន៑អាក៑១ កុអនិន្ទិត [កោន៑កុ]អនិន្ទិត – – វានំរង្កម៑១

២០-    – – – – – ង៑១ កុត្មេរ៑១ កុទ្រង៑នាអហ្វជ្ជ១​ អំវៅហ្វ៑ – – – – បិន្ទក្ញុំវ្រះកម្រ

២១-   [តាង៑អញ៑] – – – – ២០-៥-១០ ស្រេសន្រេ៤ – – – – ១០០ស្លា ទំរិង៑១តោ

២២-   [ង៑] នេះគិុរោះអំនោយ៑ម្រតាញ៑យជ្ញមានអាយ៑តវ្រះ៙

២៣-   – – – – – វាកន្ទៃ[១] កុល៌េប៑១ ត្នោរ៑ក្លោញ៑៣៙

អត្ថបទសិលាចារឹក K. 786

ដែលចុះផ្សាយក្នុងសៀវភៅ សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជា(IC) ក្បាលទី៧

កំណត់ត្រា​សំណេរ​ជាអក្សរខ្មែរ​ទំនើប​

១-      – – – – – – វ្រៅអ – – – – – – វាអច្ឫតវិឞ / កុសស៑ – – – – – ជាតាយ

២-      – វ្រៅ / កុសិក្តោ / វាអន – – – – – រុស៑ / កុសុរភិ – – – – – – – – – កញ្ចល

៣-      – – – កុត្ទេស៑ / កោន៑កុ – – កោន៑កុ – ទិក៑​បៅ / កុ – – – – – – – – វាបូន៌្នមី / វា

៤-      កុមាយ / វាទឝមី កុវល – / កោន៑វាក្ជីង៑ កុសអប៑ / – – – – – / កោន៑កុវិ

៥-      – – – – – – -​ ន៑ វាស្រេង៑ / កុច្កេអាង៑ / វច្រឯំ / – – ហ៑ វោ – – – – – – – – –

៦-      កុ សំលាត៑ / កុអភិនវ / កុតង៑កុ / កុវ្លច៑ / កុក – – / កុកង៑វ្រាង៑​ / កុ – តុ

៧-      – – – – – វ្រៅ ប្រត្យន្ត កុទិក៑ផិក៑ / កុតុក្តរ / កុកំ – – – – ត្ត / វាស្វាមិហិត

៨-      – – – – – ន៑ វិទ្យាឝុទ្ធ​ វាអាស្តវ្រះ កុមណ្ឌិកីនី – – – – – – / វាបុរុ​ឞការ

៩-      – ចតុទ៌្ទឝី / កុចាំ វាភន្ទ / វាកន៑អាក៑ / កុអនិន្ទិត – – – – – ត៑ / វានរង្កម

១០-    – – – / កុក្មេរ៑ កុទ្រង៑នាំអះហ្វជ្ជ / អំវៅហ្វ៑ – [បិ]ន្ទក្ញុំ វ្រះកម្រ

១១-    [តាន៑អញ៑] – – – – ២០-៥-១០ ស្រេសន្រេ៣ – – – – – ទំរិង៑តោ

១២-    – – – – នេះគិុរោះអំ[នោ]យ៑ម្រតាញ៑[យជ]មាន – – យ៑តវ្រះ៙

១៣-    – – – – – – – – – – – – – – (រលុប) – – – – – – – – – – – – –

ខាងក្រោម​នេះ​ជា​អត្ថបទ​ដកស្រង់​ចេញ​ពីសៀវភៅ សិលាចារឹក​នៃប្រទេសកម្ពុជា ​របស់​លោក​ ហ្ស៊ក សឺដែស

P1P2 P3

 [1] អត្ថបទ​ចារឹក​ដើម​សរសេរ​ថា “​….នវុត្យុត្តរបញ្ចឝត” ដែល​អក្សរ​ដាច់​ខាង​ដើម​ដែល​​យើង​កំណត់បាន​ត្រឹមថា​សិលាចារឹកនេះ​ចារ​នៅ​ចន្លោះឆ្នាំ​៥៩០នៃមហាសករាជដល់ឆ្នាំ៥៩៩នៃមហាសករាជ​។ ណវុត្យុត្តរបញ្ចឝត =  នវុតិ(កៅសិប) + ឧត្តរ(លើសដោយ) + បញ្ចឝត(ប្រាំរយ) = ប្រាំរយលើស​ដោយ​កៅសិប(…?)។
បានផ្សាយ​ក្នុង សិលាចារឹក | បានដាក់ពាក្យ​គន្លឹះ , , , , , | បញ្ចេញមតិ

សិលាចារឹក​ប្រាសាទ​ចកនិង​ព្រះបាទ​ជ័យវម៌្មទី៣

នេះ​ជា​អត្ថបទ​ដក​ស្រង់​ពីទស្សនាវដ្ដី​កម្ពុជសុរិយាដែល​ចុះផ្សាយ​ដោយ​លោក​ ហម ឆាយលី។

បានផ្សាយ​ក្នុង សិលាចារឹក | បញ្ចេញមតិ