ទឹកដីកំពង់លែង

ស្រង់ពាក្យ (ពី)

សក្ដានុពលទេសចរណ៍ស្រុកកំពង់លែង

កំពង់លែងជាស្រុកមួយស្ថិតនៅខាងជើងខេត្តកំពង់ឆ្នាំងនាត្រើយម្ខាងនៃដងទន្លេសាប និង​ជា​អតីត​ខេត្ត​កំពង់​ហាវ​។​ កាលបើនិយាយពីស្រុកកំពង់លែង គ្រប់គ្នារមែងនឹកដល់​ភ្នំ​កង្រី​ដែល​ជា​រឿង​ល្បី​តាម​រយៈ​រឿង​ព្រេង​និង​បទ​ចម្រៀង​​នានា។ ក្រៅពីនោះគេអាចស្គាល់តាមរយៈបុគ្គលល្បីៗមួយចំនួនដូចជាលោក កេង វ៉ាន់សាក់​ ជាដើម​ដែល​មាន​ទី​កំណើត​នៅស្រុក​នេះ។ ដែល​ល្បី​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​សិក្សា អ្នក​រៀន​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​កម្ពុជា​គឺ​ទឹក​ដី​សំរោង​សែន​ដែល​ជា​ទី​តាំង​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ចំណាស់មួយរបស់កម្ពុជា។ អ្វី​ទាំង​នេះ​ពុំ​ទាន់​បង្ហាញ​ពី​អ្វី​ដែល​ស្រុក​កំពង់​លែង​មាន​នោះ​ឡើយ។ ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ​ខ្ញុំ​នឹង​លើក​ទី​តាំង​មាន​សក្កា​នុពល​សម្រាប់​វិស័យ​ទេសចរណ៍​មួយ​ចំនួន​ដើម្បី​ណែ​នាំ​លោក​អ្នក​ដែល​មិន​ធ្លាប់​ទស្សនា នឹង​បាន​ទៅ​ទស្សនា​កម្សាន្ដ​ម្ដង​នឹង​គេ។

21317912_1451115041603543_3783878682208642748_n

ភ្នំនាងកង្រី

ទីនោះជាតំបន់ដែលមានសក្តានុពលទេសចរណ៍មួយបែប ដែលមានទាំងតំបន់ទេសចរណ៍វប្បធម៌និងធម្មជាតិ។ ទីតាំង​បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រនាសំរោងសែន មានប្រាសាទបុរាណតាំងពីសម័យមុនអង្គរនិងអង្គរ​ វត្តអារាម និង​លក្ខណៈ​ធម្មជាតិជាពិសេសគឺបណ្ដុំភ្នំដ៏មានសម្រស់ស្រស់ត្រកាល ជា​កត្តា​គួរ​ឲ្យ​ទាក់​ទាញ​លោក​អ្នក​ទៅ​ទស្សនា។  ស្ថាន​ភាពអំណោយផលទីនោះ គឺមាន​បណ្ដុំភ្នំ​ទូក​មាស​នៅ​កណ្ដាល​និង​មាន​ផ្លូវ​ព័ទ្ធ​ជុំ​វិញ​ភ្នំ​នោះ​ប្រហែល​៣០ទៅ៤០គីឡូម៉ែត្រ។ តាមផ្លូវមានភូមិឋានអ្នកស្រុកនិងតំបន់បុរាណដ្ឋានជិត​ៗ​ផ្លូវនោះផងដែរ។ ប្រាសាទ​ដែលអាចបង្កើតបានជាវង់ទេសចរណ៍រួមមាន ប្រាសាទថ្នមប្ដី ប្រាសាទស្រី ប្រាសាទសក្ល និង​ប្រាសាទ​ភ្នំ​ពណ្ណរាយឬភ្នំធ្វើបុណ្យ។ គេ​ជ្រើស​រើស​ភូមិ​ណា​មួយ​ដើម្បី​បង្កើត​ផលិត​ផល​ណា​មួយ​សម្រាប់​ទាក់​ទាញ​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ដើម្បីស្វែងយល់ពីជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទីនោះនិងទិញផលិតផលអ្នកស្រុក។ ដោយសារទីនោះពុំសំបូរអាហារដ្ឋាន អាជ្ញាធរឬអ្នកស្រុកគួរបង្កើតអាហារដ្ឋានពាក់កណ្ដាលវង់ទេសចរណ៍។ ផុត​ពី​ទស្សនាប្រាសាទនិងភូមិស្រុក អ្នកទេសចរណ៍អាចគយគន់សម្រស់ភ្នំទូកមាសនិងថតរូបកម្សាន្ត រួច​បន្ដ​ដំណើរ​ទៅ​ភ្នំកង្រី​និងបន្ដទៅទស្សនាវត្តភ្នំ។ មួយវង់នេះ​ចំណាយ​ពេល​មួយ​ថ្ងៃ​ល្មម​សម្រាប់​ភ្ញៀ​វ​ទេសចរណ៍​ជាតិ​និង​អន្ដរ​ជាតិ។ ប្រសិនបើបង្កើតបែបនេះបាន អ្នកស្រុកនេះនឹងមានជីវភាពកាន់តែប្រសើរ។

 

មធ្យោបាយសម្រាប់ធ្វើដំណើរទៅកាន់ស្រុកកំពង់លែងគឺត្រូវឆ្លងដ ដែល​បច្ចុប្បន្ន​គេ​បាន​បន្ថែម​ម៉ោង​ធ្វើ​ដំណើរ​ទៅ​មក​ចាប់​ពីម៉ោង៦កន្លះព្រឹករហូតដល់ម៉ោង៦ល្ងាច។ លោក​អ្នក​អាច​ជ្រើស​រើស​យក​ម៉ោង​ធ្វើ​ដំណើរ​ពីម៉ោង​៦​កន្លះ​ឬ​៨កន្លះព្រឹក។ សម្រាប់អ្នកខេត្តកំពង់ធំ ក៏អាចធ្វើដំណើរមកលេងបានយ៉ាងងាយដែរ ដ្បិត​គេ​បាន​កសាង​ផ្លូវ​ដី​ក្រហម​ចេញ​ពីស្រយូវ កំពង់ធំ មកដែលចំណាយពេលយ៉ាងយូរត្រឹមមួយម៉ោង។ ប៉ុន្ដែរដូវទឹកឡើងនេះ លោក​អ្នក​មិន​អាច​ធ្វើ​ដំណើរមកបាននោះទេ ព្រោះផ្លូវនេះត្រូវទឹកលិចទៅហើយ។

 

១- បុរាណដ្ឋានក្នុងស្រុកកំពង់លែង

Picture1

ផែនទីបង្ហាញទីតាំងគួរទស្សនា

ស្រុកកំពង់លែងមានទីតាំងបុរាណដ្ឋានដូចជា ប្រាសាទស្រីឬព្រះស្រី ប្រាសាទតូច(ប្រាសាទប្រុស) ប្រាសាទសក្ល ប្រាសាទ​ថ្នមប្ដី ទួលប្រាសាទបល្ល័ង្ក ទួលត្រពាំងឫស្សី ទួលបរិវាស ទួលតាឡេង  ទួលតាអ៊ូច ទួលត្រពាំងកកោះ ទួលត្រពាំងស្វាយ ប្រាសាទបាក់ ទួលតាក្រុង ភគណេស​ ​ភ្នំថ្មរៀង និងសំរោងសែន ទួលអ្នកតាននលជាដើម។

ពេលឆ្លងមកដល់កំពង់ដហើយ លោកអ្នកអាចទទួលទានអាហារនៅផ្សារឬតូបលក់អាហារនៅទីនោះបាន ប៉ុន្ដែកុំភ្លេចវេចខ្ចប់អាហារសម្រាប់ទទួលទាននាថ្ងៃត្រង់ផង ដ្បិត​តំបន់​ដែល​នឹង​ធ្វើ​ដំណើរ​នោះ​ពុំ​សំបូរ​កន្លែង​លក់​អាហារ​ទេ មានតែកន្លែងលក់ចំណីចំណុកតិចតួចប៉ុណ្ណោះ។ ប្រសិន​បើ​លោក​អ្នក​វេច​ខ្ចប់​អាហារ​មក​ជាមួយ​រួច​ស្រេច​ហើយ ជាការប្រសើរណាស់។

 

ទីតាំងទីមួយដែលលោកអ្នកអាចជ្រើសរើសបាន គឺភ្នំទីពីរឬទេពី។ ទីតាំងនេះទៅទស្សនាបានតែរដូវប្រាំងនោះទេ ព្រោះ​ខែវស្សាទឹកលិចពុំអាចធ្វើដំណើរដោយម៉ូតូឬឡានបានឡើយ។ ទីតាំងនេះ​ពុំមែន​ជា​ទី​តាំង​ល្អ​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​មិនចូលចិត្តទស្សនាបុរាណដ្ឋាននិងទស្សនាជីវភាពអ្នកស្រុកនោះឡើយ ព្រោះ​ពុំ​មាន​អ្វី​ទាក់​ទាញ​លើស​ពី​នេះ។ សម្រាប់អ្នកចូលចិត្តបុរាណដ្ឋាន លោក​អ្នកអាច​ទស្សនា​សំណល់​បុរាណ​វត្ថុ​នានា​ដែល​ត្រូវ​បាន​ឈូស​ឆាយ​បំផ្លាញ​អស់មួយភាគធំ។

 

ទីតាំងបន្ទាប់មក គឺទីតាំងស្ថានីយ៍បុរេប្រវត្តិសាស្ត្រសំរោងសែន។​ ស្ថានីយ៍​នេះ​ត្រូវ​បាន​អ្នកបុ​រាណ​វិទ្យា​កំណត់​អាយុកា​លប្រមាណ៣២០០-១២៨០មុនគ.ស។ សម្រាប់អ្នកដែលមិនមានចំណេះដឹងទាក់ទងនឹងទីតាំងនេះ គេច្រើនឆ្ពោះទៅរកដើមឈើមួយដើមដែលអ្នកស្រុកយកពីបឹងក្បែរនោះនិងមានអ្នកអុជធូបគោរពបូជាច្រើន។ សម្រាប់អ្នកចូលចិត្តបុរាណវត្ថុ គេអាចដើរមើលជីវភាពអ្នកស្រុកនិងសំណល់ភាជន៍ ព្រម​ទាំង​សំបក​លៀស​ខ្យង​ខ្ចៅ​ដ៏សម្បើមផងដែរ។ ពេលត្រឡប់មកវិញ លោក​អ្នក​អាច​ឆ្លៀត​ចូល​មើល​ទីតាំង​ទទួល​អ្នក​តាននល​ឬ​ចូល​សាលា​​បឋមសិក្សាដាក៏បាន ព្រោះជាទីតាំងសល់នូវទម្របដិមានិងតោឆ្លាក់ពុំទាន់រួចមួយផងដែរ។ សម្រាប់​លោក​អ្នក​ដែលចង់ចូលទស្សនាទឹកធ្លាក់ដា សូមបន្ដដំណើរទៅកម្សាន្ដដោយរីករាយបន្ដ។

 

ទីតាំងមួយទៀត គឺប្រាសាទថ្នមប្ដី។ ប្រាសាទនេះជាប្រាសាទ​ឥដ្ឋសម័យអង្គរ ដែលនៅសល់តួប្រាសាទចំនួនពីរ មានសម័យទ្រុឌទ្រោមគួរសម។ យោងតាមវេបសាយរបស់ cisark បានរៀបរាប់ថាទីតាំងនេះជាក្រុមប្រាសាទ​ឥដ្ឋសង់ខ្វែងគ្នាដោយមានតួបីខាងមុខនៅដល់តែពំនូកឥដ្ឋនិងប៉មពីរខាងលិចឃើញសល់រូបរាង។ ប្រាសាទ​ទាំង​នេះ​រាងបួនជ្រុងស្មើរត់ជួរជើងត្បូង បែរ​មុខ​ទៅ​កើត​មាន​ស៊ុម​ទ្វារ​ថ្មភក់​និង​មាន​ទ្វារ​បញ្ឆោត​ស្ថិត​នៅ​តាម​ទិស​សំខាន់​ផ្សេង​ទៀត។ ចំណែកឯគ្រឿងដំបូលវិញមានរៀបជាបីថ្នាក់(?)។ មានថ្មបាយក្រៀមខ្លះនៅជិតប្រាសាទ។ តាម​ដែល​​ខ្ញុំបានសួរអ្នកស្រុក ពួកគាត់​នៅ​ចាំ​ថា​ការ​ដែល​ហៅ​ថា​ប្រាសាទ​ថ្មម​ប្ដី​យ៉ាង​ដូច្នោះ​គឺ​មក​ពី​កាល​ដើម​មាន​រូប​ចម្លាក់​ប្រពន្ធ​ច្របាច់ជើងឲ្យប្ដីដែលកំពុងដេក។ ក្រោយ​មក​ទើប​ខ្ញុំ​ឃើញ​ផ្ដែរ​នៅ​សារមន្ទីរ​ជាតិ​ដែល​យក​មក​ពី​ប្រាសាទ​នេះ​ទើប​យល់​សាច់​រឿងថា​ជា​ព្រះ​នារាយណ៍​ផ្ទុំ​លើ​នាគ​អនន្តដែ​ល​ខាង​ចុង​ជើង​មាន​នាង​លក្ស្មី​និង​ប្រថិពី​/ភូមិ​ទេវីចាំច្របាច់ជើង(ថ្នម)ព្រះអង្គ។ នេះ​ជា​ការ​ដាក់​ឈ្មោះ​របស់​អ្នក​ស្រុក​យោ​ង​ទៅ​តាម​ចម្លាក់​ផ្ដែរ​ប្រាសាទ​នេះ។

ចេញផុតពីប្រាសាទនេះ យើងត្រូវបន្ដដំណើរទៅកាន់ប្រាសាទតូចនិងប្រាសាទស្រី។ លោកបណ្ឌិត មីសែល ត្រាណេ បានរៀបរាប់ថាប្រាសាទតូចធ្វើអំពីឥដ្ឋស្ថិតនៅលើកូនភ្នំពោខាងលិចប្រាសាទស្រី ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ដោយ​បាន​បន្សល់ទុកត្រឹមតែគ្រឹះនិងក្បាច់តុបតែងលំអ បន្តិចបន្តួច តែប៉ុណ្ណោះ គួរឲ្យអណោចអធម៌ណាស់។ តាំង​ពី​ពេល​កសាង ពោលគឺនៅដើមសតវត្សទី៧ រហូតដល់ឆ្នាំ១៩២៧ ប្រាសាទ​នេះ​នៅ​រក្សា​បាន​លក្ខណៈ​ដើម​របស់​ខ្លួន​​ទាំងស្រុង តែក្រោយមកទើបត្រូវបានបាក់បែកខ្ទេចខ្ទាំអស់។ ការដែលខូចខាតនេះ អ្នក​ស្រុក​បាន​ប្រាប់​ថា​ជំនាន់​ប៉ុល ពត​ ត្រូវបាន​រើប្រាសាទនេះយកឥដ្ឋប្រើការ​សម្រាប់ការ​សាងសង់។ លោក បារម៉ាំងទីយ៉េរ អ្នក​ឯក​ទេស​ខាងប្រាង្គប្រាសាទបុរាណខ្មែរដែលបានសិក្សាប្រាសាទនេះ បានបន្សល់ទុកនៅរវាងឆ្នាំ ១៩២០ និង ឆ្នាំ​១៩២៧ នូវប្លង់ និងរូបភាពពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបូជនិយដ្ឋានបុរេអង្គរនេះ ។ បែរមុខទៅទិសខាងកើត ប្រាសាទ​តូច​មាន​រា​ង៤ជ្រុងស្មើ ទំហំ៣.៦០ ម x ៣.៦០ ម ស្ថិតក្នុងរចនាប័ថ្មសម្បូរព្រៃគុកដូចវត្តមានរបស់ក្បាច់ផ្តែរមួយ និង​ផ្ទាំង​សិលាចារឹក K.138 ដែលមានការចុះកាលបរិច្ឆេទឆ្នាំ៦២០ នៃគ.ស.ជាភស្តុតាង ។

ផ្ទាំងសិលាចារឹកបុរេអង្គរនេះ ដែលចារលើសសរស្តម្ភខាងត្បូងមានតួអក្សរ ៣១បន្ទាត់ សរសេរ​ជា​ចារ​ឆ្នាំ​ជា​ពាក្យភាសាសំស្ត្រឹតបន្ទាត់ និងអត្ថបទទាំងមូលជាភាសាខ្មែរ ។ សិលា​ចារឹក​បញ្ជាក់​ពី​ការ​គោរព​បូជា​ព្រះ​សិវ​លិង្គ ដែលមានព្រះនាមថាស្រីប្រភាសសោមេស្វរៈ ដែលមានភាពល្បីរន្ទឺក្នុងសម័យចេនឡា។ បន្ទាប់ម​ក​ទៀត​ជា​អត្ថបទ​​រៀបរាប់អំពីអំណោយទៅប្រាសាទនូវខ្ញុំបម្រើប្រុសស្រី គោ ក្របី ព្រមទាំងរុក្ខជាតិមួយចំនួនជាដើម ដើម្បី​ទ្រទ្រង់​បូនីយដ្ឋានខាងលើនេះ។ ប្រាសាទតូចនេះ ត្រូវបាន​សាង​សង់​ឡើង​ក្នុង​រជ្ជ​កាល​របស់​ព្រះ​បាទ​ឥសាន​វម៌្មទី១ ដោយស្ថិតក្នុងរចនាបថសម្បូរព្រៃគុក ខុសពីប្រាសាទស្រី ដែលស្ថិតក្នុងរចនាបថព្រៃក្មេង។

 

បន្ដដំណើរចេញពីប្រាសាទតូច យើង​មក​ទស្សនា​ប្រាសាទ​ស្រី​ដែល​ជា​ប្រាសាទ​ដែល​ធំនិង​ល្អ​ផ្ដាច់​គេ​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដី​ស្រុក​កំពង់លែងនិងខេត្តកំពង់ឆ្នាំងទាំងមូល។ ប្រាសាទ​នេះ​ស្ថិត​នៅ​វត្ត​ប្រាសាទ ក្នុងភូមិ​ប្រាសាទ ឃុំ​ដា ស្រុក​កំពង់​លែង ខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ ប្រាសាទនេះមានបណ្តោយប្រវែង១០ម៉ែត្រ ទទឹង៨ម៉ែត្រ និងកម្ពស់​ប្រហែល​១៥ម៉ែត្រ។ តាមរយៈផ្ដែរប្រាសាទនៅតាមទ្វារចូលនិងទ្វារបញ្ឆោត យើង​ឃើញមាន​រចនាបថ​ពីរ​យ៉ាង​គឺ​រចនាបថ​ព្រៃ​ក្មេង​និងរចនាបថកំពង់ព្រះ ផ្ដែរសំខាន់នៅទ្វារចូលស្ថិតនៅក្នុងរចនាបថព្រៃក្មេង។ ទោះបីជា​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ប្រាសាទ​​បានខូចខាតក៏ដោយ ក៏ទម្រង់ជាទូទៅនៃប្រាសាទនេះនៅល្អ។ ប្រាសាទដ៏ធំនេះមានដំបូលនៅជិតល្អ ពុំ​ខូច​​ខាតបាក់ឬដាច់កំពូលនោះឡើយ កូន​ប្រាសា​ទ​អណ្ដែត​នៅលើ​ជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​ក៏​នៅ​មាន​លក្ខណៈ​ល្អប្រសើរ​។ បរិវេណ​ខាងក្នុងប្រាសាទពុំសល់បដិមាបុរាណនោះទេ មានតែបដិមាព្រះពុទ្ធសាងអំពីស៊ីម៉ង់។ រឿងដែល​អ្នក​ស្រុក​ហៅប្រាសាទនេះថាប្រាសាទស្រី គឺពុំខុសអំពីរឿងភ្នំប្រុសភ្នំស្រីប៉ុន្មាននោះទេ។ ដោយលំនាំប្រហែលគឺ ការ​កសាង​ប្រាសាទ​នេះកើត​ឡើង​ដោយ​ការភ្នាល់​គ្នារវាង​ប្រុស​និង​ស្រី​ដើម្បី​ជ្រើស​រើស​ការ​ចូល​ដណ្ដឹង​គ្នា​ជា​គូ​អនាគត​។ ខាងប្រុសឈ្នះគឺស្រីចូលដណ្ដឹងប្រុស បើខាងស្រីឈ្នះគឺប្រុសចូលដណ្ដឹងស្រី។ នេះជា​រឿង​ស្ទើរ​តែ​ទូទៅ​ទៅ​ហើយ​ក្នុងសង្គមខ្មែរ បើកាលណាមានរបស់ពីរនៅជិត ក្បែរ ឬជាគូនឹងគ្នា ស្រីតែងតែល្អជាងប្រុសជានិច្ច។ មាន​រឿង​និទានផ្សេងពីនេះទៀតដែលលោកអ្នកអាចអានបាននៅតំណខាងក្រោម។

 

ចេញពីប្រាសាទស្រី ប្រាសាទដែលត្រូវទស្សនាបន្ដគឺប្រាសាទសក្លឬប្រាសាទប្រុស។ ប្រសិន​បើ​លោក​អ្នក​ធ្វើ​ដំណើរ​ដោយម៉ូតូ ពុំគួរជិះបកត្រឡប់ក្រោយវិញឡើយ គប្បីជិះ​កាត់​ភូមិអ្នក​ស្រុក​តាម​ក្រោយ​ភ្នំ​កង្កែប​ដើម្បី​ទៅ​កាន់​ប្រាសាទ​សក្ល ដ្បិតទេសភាពតាមផ្លូវនោះស្អាតមួយបែប។ សាងសង់នៅលើទួល​ ព័ទ្ធ​ជុំវិញ​ដោយ​វាល​ស្រែ​និងមានភ្នំនៅខាងត្បូង បានបន្ថែមសម្រស់ដល់ប្រាសាទ​ដែល​មាន​រាង​តូច​ជាង​ប្រាសាទ​ស្រី​និង​ជា​ប្រាសាទ​ដែល​ល្អទី​ពីរនៅទឹកដីកំពង់លែងនេះឲ្យកាន់តែមានភាពទាក់ទាញ។ ដូចប្រាសាទស្រីដែរ ផ្ដែរប្រាសាទ​នេះ​មាន​ពីរ​រចនាបថ ផ្ដែរដែលឆ្លាក់នៅលើឥដ្ឋផ្ទាល់មានសភាពល្អច្រើនក្បាច់ដែលឆ្លាក់នៅលើប្រាសាទស្រី។ តាមវេបសាយរបស់ Cisark បានបង្ហាញថាប្រាសាទនេះមាន៖

១- ខឿនរាងចតុកោណកែងដែលនៅលើនេះមាន៖

– នៅខាងត្បូងមានប្រាសាទឥដ្ឋមួយបែរមុខទៅកើតអមដោយស៊ុមទ្វារថ្មភក់និងសសរស្ដម្ភរាងមូល គល់រាងបួនជ្រុងស្មើ។ នៅតាមទិសសំខាន់ផ្សេងទៀតមានទ្វារបញ្ឆោតនិងសសរស្ដម្ភពីឥដ្ឋរាងប្រាំបីជ្រុង។ ប្រាសា​ទនេះ​សង់នៅលើខឿនខ្ពស់ នៅតាមជញ្ជាំង​ប្រាសាទ​មាន​សង់ទ្វារនិមួយ​ៗ​មាន​លម្អ​ដោយ​ប្រាសាទ​អណ្ដែត។

២- នៅខាងជើងមានទួលមួយ

៣- សំណល់បុរាណដ៏ទៃទៀតស្ថិតនៅខាងក្នុងនិងក្បែរប្រាសាទដូចជា៖បំណែកផ្ដែរប្រកប​ដោយ​ក្បាច់​លម្អ បំណែកសសរស្ដម្ភមូលពីថ្មភក់ បល្ល័ង្កមួយ និងព្រះពុទ្ធរូបបាត់ព្រះកេសមួយ។

នៅទីតាំងនេះត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋថែរក្សាដោយយកចិត្តទុកដាក់ព្រោះជាទីសក្ការៈរបស់អ្នកស្រុកផង និ​ង​ជា​​ទីតាំង​ដែលប្រារព្ធកិច្ចប្រចាំឆ្នាំរបស់អ្នកស្រុកផង។ នៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ប្រាសាទ​ឃើញ​មាន​សំណែន​ជារូបកូន​ទូក​ឈើ​ដែល​បង្ហាញ​ពីជំនឿ​ផ្សារភ្ជាប់​នឹងស្ថានភាព​ជាក់ស្ដែងដែល​អ្នកស្រុករមែង​ប្រើទូក​ក្នុង​កិច្ច​ប្រកប​របរនៅ​ទីនោះ​ផង ដ្បិតខែវស្សាទីនោះទឹកលិចបែកវាលល្ហល្ហាច។

ប្រាសាទស្រី ប្រាសាទសក្ល ប្រាសាទតូច និងរាប់ទាំងប្រាសាទនៅកំពង់ព្រះផង សុទ្ធ​តែ​បង្ហាញ​ពី​សិល្បៈ​សម័យ​មុន​អង្គរនិងទំនាក់ទំនងតំបន់នេះជាមួយរាជធានីឥសានបុរៈនៅសំបូរព្រៃគុកផងដែរ។

ចេញពីប្រាសាទសក្ល លោកអ្នកអាចឡើងសម្រាក​នៅលើភ្នំថ្មរៀង​ដើម្បី​គយគន់​ទេសភាព​ភ្នំទូក​មាស​ដ៏ស្រស់​ត្រកាល។ នៅលើភ្នំនោះនៅសល់សំណល់បុរាណដូចជាបំណែករូបចម្លាក់ បល្ល័ង្កធ្វើពីថ្មភក់ចំនួនពីរ បំណែកឥដ្ឋ និងថ្មបាយក្រៀម។

19248034_1357996510962871_647973624398149467_n

សម្រាប់អ្នកបុរាណវិទ្យាឬអ្នកអក្សរសាស្ត្រ បន្ទាប់ពីចេញពីភ្នំនេះអាចឆ្លៀត​ចូលមើលសិលាចារឹក​នៅ​វត្ត​សិរី​រតនារាម​ហៅវត្តច្រណូកដែលយកមកពីទួលដើមពោធិ៍នៅខាងលិចវត្តនេះ។ វត្តនេះពុំមា​នសំណល់បុ​រាណ​វិទ្យា​ក្រៅអំពីសិលាចារឹកនេះឡើយ។

 

គោលដៅបន្ទាប់គឺភ្នំពណ្ណរាយឬហៅម្យ៉ាងទៀតថាភ្នំធ្វើបុណ្យ។ គ្រាន់តែស្ដាប់ឈ្មោះភ្នំនេះភ្លាម ក៏អាច​ដឹង​ថា​ភ្នំ​​នេះមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងណាជាមួយអ្នកស្រុកដែរ។ អ្នក​ស្រុក​រមែង​ធ្វើ​កិច្ច​សែន​ព្រេន​ដើម្បី​បួង​សួង​សុំ​ទឹក​ភ្លៀង​នៅ​លើភ្នំនេះជារៀងរាល់ឆ្នាំ។ នៅលើភ្នំនេះនៅសល់តួប្រាសាទពីដែលសាង​តាំងពី​សម័យ​មុនអង្គរ​និង​ត្រូវ​បាន​ជួសជុលកែលម្អបន្ដទៀតនៅសម័យអង្គរ។ នៅខ្ទមអ្នក​តាខាងកើត​ប្រាសាទមាន​សំណល់សសរពេជ្រ​សម័យ​មុនអង្គរ​និងមានស្គរចាស់ដែលគេដាក់ថ្វាយនៅទីនោះ។ នៅលើ​ភ្នំនេះជាទីតាំ​ង​ល្អ​នៅ​ពេល​រសៀល​ដើម្បី​ទស្សនា​ប្រជុំ​ភ្នំទូកមាស។

 

ចេញពីភ្នំនេះលោកអ្នកអាចបន្ដដំណើរទៅទស្សនានៅភ្នំកង្រីឬវត្តភ្នំ រួចធ្វើ​ដំណើរ​ត្រឡប់​មក​កំពង់ឆ្នាំ​ង​វិញ។

 

២- ទីតាំងធម្មជាតិ

ក្រៅពីមានស្ថានភាពដែលប្រជាជនរស់នៅព័ទ្ធជុំវិញប្រជុំភ្នំទូកមាស ស្រុក​កំពង់​លែង​មាន​ភ្នំ​កង្រី​ដែល​គ្រប់​គ្នាបានស្គាល់រួចមកហើយ។ ទីតាំងមួយទៀតដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍គឺទឹកធ្លាក់ដា។ សូម​ទស្សនា​វីដេអូ​ខាងតំណ https://www.facebook.com/TheSEAFM106MHz/videos/1243594948997268/

 

៣- ខែគួរទស្សនា

ខែដែលលោកអ្នកគួរមកទស្សនាគឺខែទឹកស្រក កំឡុងពេលមុននិងកំពុងច្រូតកាត់ ព្រោះខែនេះមានទេសភាពល្អបរិសុទ្ធ ផ្ទៃមេឃស្រឡះល្អ ធម្មជាតិបៃតងស្រស់ វាលស្រែលឿងទុំ។ ដូច្នេះកំលុងពេលបុណ្យអុំទូករហូតដល់ខែមករា ជាពេលវេលាល្អបំផុតសម្រាប់ទស្សនាតំបន់នេះ។

ប្រសិនបើលោកអ្នកចូលចិត្តការផ្សងព្រេង ពុំចាំបាច់ទៅតាមការណែនាំរបស់ខ្ញុំទេ។ ប្រសិន​បើ​លោក​អ្នក​មាន​ពេល​មួយថ្ងៃ គឺលុកលុយតាមសប្បាយ ប៉ុន្ដែកុំភ្លេចម៉ោងឆ្លងដមកកំពុងឆ្នាំងវិញ។ បើយឺតដ គ្មានបញ្ហាទេ លោកអ្នកអាចជិះកាណូតតូចមកបាន។ បើលោកអ្នកមានកន្លែងសម្រាក គឺកាន់តែលុកលុយយ៉ាងសប្បាយកប់តែម្ដង។

 

 

ស្លាយដ៍សូវ៍​នេះ​ត្រូវការ JavaScript។

 

អានបន្ថែម៖

ផ្លូវពីកំពង់លែងទៅកំពង់ធំ

អាវុធធ្វើអំពីឆ្អឹង មកពីសំរោងសែន

រឿងព្រេងប្រាសាទស្រី

ទស្សនាចរបោះតង់នៅកំពង់លែង

Advertisements

សិលាចារឹកក្លែងក្លាយដាក់លក់នៅគេហទំព័រ gandhara

សិលាចារឹកក្លែងក្លាយដាក់លក់នៅគេហទំព័រ gandhara

 

កាលបើយើងតាមដានបន្ដិច នោះ​នឹង​ឃើញ​ថា​សកម្មភាព​ក្លែង​បន្លំ​វត្ថុ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​មាន​ច្រើន​សណ្ឋាន​ណាស់​ដើម្បី​ដាក់​លក់​តាម​ស្ថាប័ន​លក់​វត្ថុ​បុរាណតាមអនឡាញ។ ក្នុង​ចំណោម​គេហទំព័រ​ជា​ច្រើន​ដែល​ដាក់​លក់​វត្ថុបុរាណ​(ក្លែងក្លាយ)​ទាំង​នោះ ក៏​យើង​ឃើញ​មាន​វត្ថុ​បុរាណ​ខ្មែរ​ពិត​ប្រាកដ​តិចតួចដែរ។

ថ្មីៗនេះមានការចោទសួរសុំយោបល់គ្នាអំពីសិលាចារឹកមួយដែលដាក់លក់នៅលើគេហទំព័រ gandhara (http://www.gandhara.com.au/sculpture/khmer-sandstone-temple-stele-with-ganesha/) ។ ចៃដន្យ​នា​ថ្ងៃ​ម្សិល​មិញ(២៤ សីហា ២០១៨) ខ្ញុំ​បាន​ជួបនូវសមាជិកម្នាក់ដែលបានចោទសួរគ្នាអំពីរឿងនេះ រួច​គាត់​បាន​បង្ហាញ​រូប​សិលាចារឹកនេះដល់អ្នកគ្រូខ្ញុំនិងខ្ញុំជួយពិនិត្យមើល។ អ្នក​បន្លំ​វត្ថុ​សិល្បៈ​ខ្មែរ​ដាក់​លក់​នៅ​គេហទំព័រ​នេះ​ឆ្លាត​ណាស់ ដាក់រូបថតមិនសូវច្បាស់ដើម្បីឲ្យគេឲ្យអ្នកផងបានឃើញតែរូបរាងផ្ទាំងសិលាចារឹកនោះ ​ឯ​អក្សរ​វិញ​មើល​មិនសូវច្បាស់សោះឡើយ។ ដូច្នេះ​យើង​ពុំ​ជា​ងាយ​មើល​អក្ស​​រ​ដូច​មើល​រូបរាង​និង​រូប​ចម្លាក់​ព្រះ​គណេស​នោះ​ឡើយ។ អ្វីដែលឆ្លាតទៀតនោះ គឺគេជ្រើសរើសផ្ទាំងថ្មដែលមានសណ្ឋានចាស់ល្អ មាន​កន្លែង​ប្រែះ​ផ្ទាត់ថ្ម កន្លែង​ខូច​ខាត​មើលទៅហាក់ដូចជាខូចខាតដោយកត្តាផ្សេងៗដើម្បីបន្លំភ្នែកគេឯង។ ឯការ​ឆ្លាក់​រូប​ព្រះ​គណេស​ទៀត​សោត គឺ​ធ្វើឲ្យបែកបាក់ត្រង់ប្រមោយរួចតមកវិញ ដើម្បីឲ្យឃើញថាលក្ខណៈនេះហាក់ដូចជាចាស់មែនៗ។ សម្រាប់​រូបរាង ថ្ម រចនាបថចម្លាក់ ផ្នែក​ទាំង​នេះ​ទាល់​តែ​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​វត្ថុសិល្បៈ​ទើប​អះអាង​បាន​ពិត​ប្រាកដ​ថា​ពិត​ឬ​ក្លែងក្លាយ។ ពត៌មាន​ដែល​ដាក់​បង្ហាញ​ពី​ផ្ទាំង​សិលា​ចារឹក​នេះ​នៅ​លើ​គេហទំព័រ​បញ្ជាក់​ថា​ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​សតវត្ស​ទី​១០ សម័យ​កោះកេរ។

នៅពេលដែលពួកយើងប្រឹងមើលអក្សរនោះ អ្នក​គ្រូ​ខ្ញុំ​គាត់​មាន​ការ​សង្ស័យ​ព្រោះ​ឃើញ​ទម្រង់​អក្សរ​ខ្លះ​ដែល​អាច​មើល​បានជាអក្សរសម័យកណ្ដាល។ ចៃដន្យល្អ ខ្ញុំ​ក្រឡេក​ភ្នែក​ទៅ​ចំ​ឃ្លា​ក្នុង​សិលាចារឹក​​ដែល​ធ្លាប់អាន គឺ​ឃើញ​ព្រាលៗ​ថា “…គ្រាសេិកព្រះនរេស…” ដែលជាសេចក្ដីក្នុង​សិលាចារឹក​វត្ត​រំលក K.27 ដែល​ធ្វើឲ្យយល់ភ្លាមថាពុំមែនជាសិលាចារឹកពិតប្រាកដ។ ក្រោយ​មកក៏​ផ្ទៀង​បន្ត​ទៀត​ក៏​ឃើញ​ថា​ជា​អត្ថបទ​ដែល​យក​ពី​សិលាចារឹក​វត្តរំលកយកចារជាថ្មីនិងចម្លងដាក់ដដែលៗ។ វាពុំមាន​លក្ខណៈ​ស៊ីគ្នា​សោះ​ដែរ​វត្ថុសិល្បៈ​មាន​រូបរាង​នៅ​សម័យ​អង្គរមានសេចក្ដីឬអក្សរនៅសម័យកណ្ដាលសោះ។ លោក​អ្នក​អាច​ប្រកែក​បាន​ថា​ថ្ម​នោះ​អាច​ត្រូវ​យក​មក​ប្រើ​ប្រាស់​ឡើងវិញនៅសម័យកណ្ដាល។ ប៉ុន្ដែ​ខ្ញុំ​បាន​បញ្ជាក់​រួច​ហើយ​ថា​អត្ថបទ​ក្នុងសិលា​ចារឹក​នោះ​គឺ​សរសេរ​ចុះឡើងៗ​ដដែល​និង​ជា​អត្ថបទ​ចម្លង​ចេញ​ពី​សិលាចារឹក​វត្តរំលក។ ដូច្នេះ​គ្មាន​ការ​សង្ស័យ​អ្វី​ទៀត​ឡើយ​ថា​នេះ​ជា​អត្ថបទ​សិលាចារឹក​ពិត​ប្រាកដ​ឬ​ក្លែងក្លាយ ព្រោះ​លក្ខណៈ​នេះ​បង្ហាញ​ច្បាស់​ហើយ​ថា​ជា​សិលាចារឹក​ចម្លង​ឡើងវិញ​ពីសិលាចារឹកវត្តរំលក។

ការចម្លងសិលាចារឹកក្នុងបំណងដើម្បីលក់នេះ ពុំផ្ដល់​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ដល់​សង្គម​ខ្មែរ​យើង​នោះ​ទេ។ អ្វីដែល​យើង​បារម្ភ​ថា​មាន​ផល​ប៉ះ​ពាល់​ធ្ងន់​ធ្ងរ​នោះ​គឺ​ការ​ប្រឌិត​សិលាចារឹក​ក្លែង​ក្លាយ​ក្នុង​បំណង​ផ្លាស់​ប្ដូរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាដើម​នោះ។ យ៉ាងណាក្ដី សិលាចារឹកដែលអាចក្លែងបន្លំបោក​ភ្នែក​អ្នក​ជំនាញ​ខាងវត្ថុសិល្បៈ ថ្ម និង​សិលា​ចារឹក​ជាដើម​បាន​នោះ ខ្ញុំ​ជឿ​ជាក់​ថា​គ្មាន​នរណាក្រៅពីអ្នកជំនាញទេដែលអាចប្រឌិតបាននោះ។ ព្រោះ​លុះ​ណា​តែអ្នក​នោះ​យល់​ច្បាស់ពីលក្ខណៈពិសេសៗ​របស់​វត្ថុសិល្បៈ​និង​សិលាចារឹក​ជាដើម​ទើប​បោក​បន្លំ​ភ្នែក​បាន។ ប៉ុន្ដែ​ខ្ញុំ​ជឿ​ថា​ទំនង​ជា​មិន​មាន​អ្នកជំនាញណានឹងធ្វើរឿងនេះឡើយ។

សូមមើលការប្រៀបធៀបខ្លះៗរបស់សិលាចារឹកក្លែងក្លាយនិងរូបផ្ដិតសិលាចារឹកដើមនៅខាងក្រោម។

Untitled-1

 

 

មានវត្ថុសិល្បៈជាពិសេសសិលាចារឹកក្លែងក្លាយច្រើនណាស់ដែលដាក់លក់ពេញទីផ្សារអនឡាននៅក្រៅស្រុក របស់ខ្លះលក់បានរាប់ពាន់ដុល្លារ។ សម្រាប់វត្ថុសិល្បៈក្លែងក្លាយ ជាពិសេសសិលាចារឹកគគ្រិចៗ សូមចូលមើលក្នុងគេហទំព័រខាងក្រោម៖

https://www.liveauctioneers.com/item/63189486_17th-18th-century-khmer-stone-shiva-linga-lingnum-stele#&gid=1&pid=1

https://www.liveauctioneers.com/item/63189358_18th-century-khmer-sandstone-shiva-linga-lingnum#&gid=1&pid=1

https://www.liveauctioneers.com/item/63189316_12th-13th-century-angkor-stele-ganesha-and-teaching

https://www.liveauctioneers.com/item/63189346_12th-13th-century-angkor-ganesha-stele

https://www.liveauctioneers.com/item/63189316_12th-13th-century-angkor-stele-ganesha-and-teaching

https://www.liveauctioneers.com/item/63189334_12th-15th-century-angkor-stele-meditation-and-nirvana

https://www.liveauctioneers.com/item/63189350_11th-13th-century-baphuon-vishnu-stele

https://www.liveauctioneers.com/item/63189463_12th-15th-century-angkor-stone-stele-ganesha-statue

 

 

ទូក តាមរយៈសិលាចារឹកភាសាខ្មែរ

ទូក តាមរយៈសិលាចារឹកភាសាខ្មែរ

តាមរយៈសិលាចារឹកខ្មែរដែលរកឃើញកន្លងមក យើង​ប្រទះ​ឃើញ​ពាក្យ​នេះ​សរសរដោយ​សំណេរ​ច្រើន​បែប​ផ្សេងៗ​គ្នា។ នៅ​សម័យ​មុនអង្គរឃើញប្រទះឃើញសំណេរជា “ទោក៑” និង “ទ្វក៑” ចំណែក​ឯ​នៅ​សម័យ​អង្គរ​វិញ​ឃើញ​មាន​សំណេរជា “ទ្វក៑” “ទុក៑” និង“ទូក៑” និងសម័យក្រោយៗមកទៀត គេប្រទះសំណេរតែម្យ៉ាងគឺ “ទូក”។

ទូក​ត្រូវបានប្រើជាមធ្យោបាយដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកមួយដ៏សំខាន់។ តាមរយៈសិលាចារឹកអ្នកតាបាក់កចារនៅស.វ.ទី៧ បានចារអំពីព្រះរាជបញ្ជាស្ដីពីការបែងចែងអំបិល(សម្រាប់ធ្វើបុណ្យ)​ដល់​ប្រាសាទ​និង​អាស្រម​ដែល​មាន​ទាំង​អស់ចំនួន៥ តាមរយៈទូកនៅឯតីថ៌គ្រាម។

សិលាចារឹកនេះចុះបញ្ជីសារពើភណ្ឌសិលាចារឹក លេខK.940 មានរាងជាសន្លឹកសីមា ផ្នែក​ខាង​លើ​មាន​ឆ្លាក់​រូប​គោ​នៅលើផ្កាឈូក។ លោក ហ្ស៊ក សឺដែស(១៩៥៣, ទំ. ៧៣) បញ្ជាក់​សិលាចារឹក​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​រក​ឃើញ​នៅ​វាល​ស្រែក្បែរទួលអ្នកតាបាក់កនៅក្នុងអតីតឃុំដង្កោរ ស្រុកភ្នំពេញ នៅខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៨។ បច្ចុប្បន្​ន​សិលាចារឹក​នេះគេដាក់តាំងបង្ហាញនៅសារមន្ទីរជាតិ។

ពាក្យ “តីថ៌គ្រាម” ក្នុងសិលាចារឹកនេះបញ្ជាក់ទីតាំងមាត់កំពង់មួយដែលជាច្រកសេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​សំខាន់​ក្នុងការ​ដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវទឹកនាសម័យនោះ។ តីថ៌​គ្រាមអាចជាទីតាំង​មួយនៅតំបន់ទន្លេចតុមុខឬទន្លេបាសាក់។ ស្ថាននាមដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍មួយនិងអាចផ្សារភ្ជាប់នឹងសិលាចារឹកនេះ​បាន​គឺព្រែកអំបិល នៅ​ស្រុកស្អាង ខេត្តកណ្ដាល ដែលអាច​ជា​ទីតាំង​ដែល​ដឹក​អំបិលពី​ទន្លេ​បាសាក់​ទៅ​កាន់​តំបន់​អង្គរបុ​រី​និង​ភ្នំពេញ​កាល​ពី​សម័យ​បុរាណ។ តាមសិលាចារឹកវត្តជើងឯក(K.426) ចារនៅស.វ.ទី៧ ក៏មានលើកឡើងទាក់ទងនឹងទូក ដែល​យើង​អាច​មើល​ឃើញ​តំបន់​នោះ​ជាតំបន់​ដឹក​ជញ្ជូន​ផលិត​ផល​ភាជន៍​តាម​ផ្លូវ​ទឹក​មួយ​យ៉ាង​សំខាន់​ដែល​លាត​សន្ធឹង​ទៅ​ដល់​តំបន់ពត់សរ ស្រុកបាទី រហូតដល់ទន្លេបាសាក់។

អំណានសិលាចារឹក
១) អាជ្ញាវ្រះកម្រតាង៑អញ៑និគិុទោក៑វ្រះ
២) កម្រតាង៑អញ៑ឝ្រីបិង្គលេឝ្វរមោយ្យអំ
៣) បេលប្លេគិុក្នញ៑៣ ទោក៑ក្បោញ៑កម្រតាង៑
៤) អញ៑កម្រតាង៑ស្លោត៑មោយ្យអំបេល៑ប្លេគិុ
៥) ក្នញ៑៣ ទោក៑ឝវ៌្វាឝ្រម២អំបេល៑ប្លេគិុក្នញ៑
៦) ៤ ទោក៑វ្រះកម្រតាង៑អញ៑ឝ្រីភទ្រេឝ្វរមោយ្យ
៧) អំបេល៑ប្លេគិុក្នញ៑២ ទោក៑វ្រះកម្រតាង៑អញ៑ឝ្រី
៨) បុឞ្ករេឝ្វរមោយ្យអំបេល៑ប្លេគិុក្នញ៑២ គិុតេល៑
៩) អាជ្ញាវ្រះកម្រតាង៑អញ៑ប្រេបេក៑អាយ៑តីថ៌
១០) គ្រាម គិុចុះលហ៑ត្លេង៑លហ៑ គេតច្កោក៑គិុគេ
១១) តទប៑ គិុគេច្មេរ៑អាជ្ញា គេទណ្ឌ៕

សេចក្តីប្រែសម្រួល
ព្រះរាជបញ្ជារបស់​ព្រះករុណាព្រះគម្តែងអញស្តីពីទូករបស់ព្រះគម្តែងអញស្រីបិង្គលេសូរមួយ(ទទួល)ផល​ជា​អំបិល​ចំនួន៣ក្នាញ់(១ក្នាញ់ = ៤០០០) ទូកក្បោញកម្រតាងអញកម្រតាងស្លោតមួយ(ទទួល)ផល​ជា​អំបិល​ចំនួន​៣​ក្នាញ់ ទូកសវ៌្វាស្រមពីរ(ទទួល)ផលជាអំបិលចំនួន៤ក្នាញ់ ទូកព្រះគម្តែងអញស្រីភទ្រេសូរមួយ(ទទួល)ផល​ជា​អំបិល​ចំនួន២ក្នាញ់ ទូកព្រះគម្តែងអញស្រីបុស្ករេសូរមួយ(ទទួល)ផលជាអំបិលចំនួន២ក្នាញ់។
ទូក​ទាំងនេះ គឺព្រះរាជបញ្ជាប្រើឲ្យបើកនៅឯមាត់កំពង់(តីថ៌គ្រាម=ភូមិមាត់ទឹក, កំពង់ចម្លង)។ គឺ(ទូកទាំងនេះ)​ទាំង​ឡើងមក ទាំងចុះទៅវិញ បើនរណាយកពន្ធ នរណារារាំង(ដំណើរ) គឺអ្នកនោះជាអ្នកប្រមាថរាជបញ្ជា អ្នក​នោះ​ត្រូវទទួលទោស។

12923222_999020870146298_953594806546151930_n

រួបភាព៖ សមុច្ច័យសារមន្ទីរជាតិ

ឯកសារពិគ្រោះ
ហ្ស៊ក សឺដេស, (១៩៥៣), សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជា, ភាគ៥, បារីស, សាលាបារាំងចុងបូព៌ា
(Cœdès, G., (1953). Inscriptions du Cambodge, vol. V, Paris, EFEO.)

មួកកូប

Aside

មួកកូប

ជាទូទៅគេតែងស្គាល់មួកពាក់ការពារសុវត្ថិក្បាលនៅពេលបើកបរម៉ូតូឬកង់ថា “មួកសុវត្ថិភាព” នៅតាមតំបន់ខ្លះគេនិយមហៅជា “មួកកូប” ទៅវិញ។ ការហៅនេះគឺយោងទៅតាមរូបរាងកូបដំរីដែលគេធ្លាប់ស្គាល់រួចមកហើយ។ វចនានុក្រមខ្មែរ(១៩៦៧, ទំ. ៤៥) ពន្យល់ពាក្យកូបនេះថា “ទីសេនាសនៈមានដំបូលសណ្ឋានដូចខ្យង សម្រាប់ដាក់លើខ្នងដំរី”។

កូបដំរីគឺជាដំបូលដាក់លើរយាងមានរាងក្រឡូម(សូមមើលរូប)។ ដោយសាររូបរាងមួកសុវត្ថិភាពនិងរូបរាងកូបដំរីនេះប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ទើបនាំឲ្យមានការហៅមួកនោះថាមួកកូបដូច្នេះដែរ។ ដោយសារសង្គមខ្មែរមានការថយចុះនូវវប្បធម៌ប្រើដំរីក្នុងកិច្ចពិធីនានា ទើបនាំឲ្យមនុស្សខ្មែរស្ទើរតែលែងស្គាល់កូបដំរីនេះដែរ។ បច្ចុប្បន្នកូបដំរីនេះមានដាក់តាំងបង្ហាញនៅក្នុងសារមន្ទីររោងដំរីក្នុងព្រះបរមរាជវាំង លោកអ្នកដែលចង់ឃើញផ្ទាល់អាចទៅទស្សនាបាន។

ខ្ញុំសរសេរអត្ថបទខ្លីនេះ ដ្បិតខ្ញុំបានសួរនាំអ្នកនិយាយពាក្យ “មួកកូប” នេះច្រើនគ្នាមកហើយ ប៉ុន្ដែពុំមានអ្នកដឹងថាហេតុអ្វីទើបហៅដូច្នេះឡើយ។

DSC_0778

IMG_3676

កូបដំរីតាំងបង្ហាញនៅព្រះបរមរាជវាំង

IMG_3677

កូបដំរីតាំងបង្ហាញនៅព្រះបរមរាជវាំង

2018-08-23_120503

ស្វែងយល់ការប្រើប្រាស់កាលបរិច្ឆេទនៅកម្ពុជា(ភាគ១)

ស្វែងយល់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់កាលបរិច្ឆេទនៅកម្ពុជា

អត្ថបទដែលសរសេរខាងក្រោមនេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យសិលាចារឹកជាធំតែមួយមុខប៉ុណ្ណោះ ដូច្នេះ​ពិត​ជា​មាន​ការ​ខ្វះ​ខាតដែលត្រូវការការផ្ដល់នូវមតិស្ថាបនារបស់លោក​អ្នកជាចាំបាច់ដើម្បីកែលម្អអត្ថបទនេះ។

១- សករាជដែលខ្មែរប្រើ

មកទល់ថ្ងៃនេះ ខ្មែរប្រើសករាជចំនួន៤ គឺមហាសករាជ ពុទ្ធសករាជ ចុល្លសករាជ និងគ្រិស្ដសករាជ។ សករាជ​ដែល​​ប្រើដំបូងគេគឺ “ឝក” ត្រូវនឹងបច្ចុប្បន្នថា “មហាសករាជ”។ កាល​បរិច្ឆេទ​បែប​នេះ​គេ​ជួប​ប្រទះ​ដំបូង​គេ​បំផុត​ក្នុង​សិលាចារឹក​ទួល​វត្ត​គំនូរ​(K.600) នៅស្រុកអង្គរបុរី ខេត្តតាកែវ។ សិលាចារឹកចារថា “ត្រៃ​ត្រី​ឝោត្តរ​បញ្ច​ឝត​ឝក​បរិ​គ្រហ ត្រយោទឝីកេត មាឃបុឞ្យនក្ឞត្រ តុលលគ្ន” ដែលមានសេចក្ដីថា “ឆ្នាំ៥៣៣សកៈ(មហាសករាជ) ១៣​កើត ខែមាឃ ឫក្សព្រះចន្ទ្រនៅផ្កាយបុស្ស(នក្សត្របុស្ស)នឹងថ្កល់នៅលើខ្សែផ្ដេក(ជើងមេឃ)នៃតុលារាសី” (វង់ សុធារ៉ា ២០១០)។ បើតាមទិន្នន័យសិលាចារឹកខ្មែរ នៅក្នុងសម័យមុនអង្គរនិងសម័យអង្គរ ខ្មែរប្រើសករាជតែមួយគត់គឺ “ឝក”(សក)។ “ឝក” ត្រូវគ្នានឹង “មហាសករាជ” ពេលបច្ចុប្បន្ន។ ពាក្យ “មហាសករាជ” នេះក៏យើងទើបតែប្រើថ្មីថ្មោងនេះឯង គឺប្រើនៅពេលដែលខ្មែរប្រើសករាជដទៃទៀតមានពុទ្ធសករាជ គ្រិស្ដសករាជ និងចុល្លសករាជជាមួយគ្នា។

តាមរយៈសិលាចារឹកដែលបានចុះបញ្ជីកន្លងមក យើងប្រទះឃើញពាក្យ “មហាសករាជ” តែម្ដងគត់នៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តតាំងធ្លក(K.746) ខេត្តកំពង់ចាម ដែលចារថា “(១)សព្ភមសម្តុព្រះពុទ្ធសក្រាចព្រះសាសណា(២)អតិកន្ដាកន្លោងទោវហេិ្យបាន២៤៣១ព្រះ(៣)វសាមហាក្ខរាជលើងបា្ន១៨១០ចុលសក្ខរាជ១២៥០ (៤)ឆ្នាំមជូតនខ្សតសំរេិទ្ធិក្ខគីម្ហន្ដរតូវខែពីសាក…”(រូបទី១)។ កាលបរិច្ឆេទដែលមានប្រើពាក្យ “មហាសករាជ” នេះ មានអាយុតិចជាងកាសប្រាក់របស់ព្រះបាទអង្គដួងដែលបោះក្រោយឆ្នាំ១៨៥០ ប៉ុន្ដែនៅលើកាសប្រាក់នោះចុះកាលបរិច្ឆេទឡើងគ្រងរាជ្យសម្បត្តិរបស់ទ្រង់។ លើកាសនោះបង្ហាញកាលបរិច្ឆេទព្រះសករាជ២៣៩០(ព.ស.) មហាសករាជ១៧៦៩ ចុល្លសក្ខរាជ១២០៩ ឆ្នាំមមែ នព្វស័ក ថ្ងៃចន្ទ ២កើត ខែផល្គុន(រូបទី២)។ អ្វីដែលគួរឲ្យកត់សម្គាល់នោះគឺពាក្យ “សករាជ” ដែលធ្លាប់តែសម្គាល់ឆ្នាំជាចុល្លសករាជដូចក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលក(K.27:5, 11, 18)និងមហាសករាជដូចក្នុងសិលាចារឹកអអង្គរវត្ត(IMA34:21)កាលពីមុន នៅក្នុងកាក់នេះបែបជាមកសម្គាល់ពុទ្ធសករាជទៅវិញ។ “ឝក” ឬ “មហាសករាជ” កើតក្រោយគ្រិស្ដសករាជចំនួន៧៨ឆ្នាំ ដូច្នេះបើនឹងរកឆ្នាំមហាសករាជមកជាគ្រិស្ដសករាជ ត្រូវបូកឆ្នាំមហាសករាជនិង៧៨។

១

រូបទី១

២រូបទី២

បើគិតពីការ​ប្រើពុទ្ធសករាជវិញ ទោះបីជាខ្មែរចាប់ផ្ដើមកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរវាទ​នៅក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រិន្ទ្រ​ វម៌្ម​ក៏ដោយ ពេលនោះខ្មែរពុំទាន់ប្រើពុទ្ធសករាជនៅឡើយទេគឺនៅប្រើមហាសករាជដដែល។ យើងមានសិលាចារឹកគោកស្វាយចេក(K.745)​ ដែលជាសិលាចារឹកភាសាបាលីចាស់ជាងគេ និងជាសិលាចារឹករបស់ព្រះបាទស្រីន្ទ្រវម៌្មដែលជាក្សត្រកាន់ពុទ្ធសាសនាថេរ​វាទមុនគេក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរជាភស្ដុតាងដូចមានឃ្លា​ថា “១២៣០ឝក នវមីកេត បុឞ្យ អាទិត្យវារ អឝ្វិនីនក្សត្រ បាទវ្យរតិស្រចត្ឫតិយ គិនុវ្រះករុណាតបរមបវិត្រវ្រះបាទកម្រតេងអញ​ឝ្រីឝ្រីន្ទ្រវម៌្មទេវ ប្រេចារឝិលាប្រសឞ្ដកតគិស្រុកអំវៅស្រុកចុងឆ្ទិង…” ដែលប្រែសម្រួលជាខ្មែរទំនើបថា “ឆ្នាំ១២៣០សកៈ ថ្ងៃទី៩កើត ខែបុស្ស ថ្ងៃអាទិត្យ អស្វិនីនក្សត្រ(ឆ្នាំមមី) (វេលា)បាទពីរផុតយាមទី៣។ ព្រះករុណា​ដ៏បរមបពិត្រព្រះបាទស្រីស្រីន្ទ្រវម៌្មទេវៈ បានបញ្ជាឲ្យចារឹកព្រះរាជសាសន៍លើសិលា(អំពី)ដើមទងភូមិអំពៅនិងភូមិចុងស្ទិង…”។ សិលាចារឹករបស់ព្រះអង្គនៅឯប្រាសាទបន្ទាយស្រី(K.569)ក៏ចារជាឆ្នាំមហាសករាជដែរគឺនៅឆ្នាំ១២២៨សកៈ។ មកដល់សម័យលង្វែក ខ្មែរនៅតែបន្ដប្រើ​មហាសករាជដដែល ដូចមានភស្តុតាង​តាម​សិលាចារឹករបស់ព្រះរាជមាតាសុជាតា(K.303) សរសេរថា​ “លុះជាតឥលូនេះមន្គិលុះត១៤៩៩សក ឆ្លូនក្សត្រ ចតុទ៌្ទឝិកេត អាសាធ្យ សោពារ។” មានសេចក្ដី​ថា “លុះជាតិឥឡូវនេះ គឺមកដល់ឆ្នាំ១៤៩៩សកៈ ឆ្នាំឆ្លូវ ទី១៤កើត ខែអាសាធ ថ្ងៃសៅរ៍។”។

សិលាចារឹកនៅសម័យកណ្ដាល ជាពិសេសក្នុងក្រុមសិលាចារឹក “នគរវត្ត(IMA)” ឲ្យឆ្នាំសុទ្ធតែមហាសករាជ ហើយនាពេលនោះខ្មែរបានកាន់ពុទ្ធសាសនាយូរយារណាស់ទៅហើយគឺប្រហែលជាង៤០០ឆ្នាំ ប៉ុន្ដែខ្មែរនៅតែប្រើមហាសករាជ ខ្មែរមិនបានប្រើពុទ្ធសករាជទេនៅពេលនោះ(នង ម៉ានី ២០១២)។ បើយើងមើលការចាប់ផ្ដើមគិតឆ្នាំជាពុទ្ធសករាជ គឺយើងឃើញមានប្រើព្រមគ្នាជាមួយកាលបរិច្ឆេទចុល្លសករាជ តាមសិលាចារឹកវត្តរំលក(K.27)នៅស្រុកព្រៃកប្បាស ខេត្តតាកែវ។ កាលបរិច្ឆេទជាឆ្នាំពុទ្ធសករាជចារជាភាសាបាលីសុទ្ធថា “សិរីសាក្យមុនិ សព្វញុពុទ្ធស្ស បរិនីព្វានទិវសតោបត្ថាយ ចតុទិន្ន ចតុមាស្ស ឯកុនតឹង្សាឯកសតសំវច្ឆរ សតាទិកានី ទ្វេសំវច្ឆរ សហស្សានីអតីកន្ដានី អហេសុំ…” មានសេចក្ដីប្រែសម្រួលថា “ចាប់តាំងពីថ្ងៃដែលព្រះសិរីសាក្យមុនី ព្រះសព្វញ្ញូពុទ្ធដ៏មានយស ទ្រង់យាងចូលបរិនិព្វាន បានអតិកន្ដារកន្លងទៅចំនួន ពីរពាន់មួយរយម្ភៃប្រាំបួនឆ្នាំ បួនខែ និងបួនថ្ងៃ…”(វង់ សុធារ៉ា ២០១២)។ ការប្រើប្រាស់ពុទ្ធសករាជក្នុងសិលាចារឹកភាសាខ្មែរ យើងឃើញដំបូងគេតាមរយៈសិលាចារឹកវត្តតាឡោក(K.746) ដូចមានសេចក្ដីចារថា “ព្រះពុទសក្រាជបានពីរ(ពាន)បួនរយវស្សា…”។ បើយើងគិតពីគម្លាតដែលយើងឃើញការគិតឬសញ្ញាដំបូងនៃការគិតកាលបរិច្ឆេទជាពុទ្ធសករាជ ដែលមានក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលកនិងសិលាចារឹកវត្តតាឡោកគឺឆ្ងាយគ្នាណាស់ដែរ។ ព្រះពុទ្ធសករាជ កើតមុនគ្រិស្ដសករាជចំនួន៥៤៣ឆ្នាំ បើចង់គិតពុទ្ធសករាជមកជាគ្រិស្ដសករាជ ត្រូវដកពុទ្ធសករាជនិង៥៤៣។

ចំណែកឯឆ្នាំចុល្លសករាជវិញបែរជាចារជាភាសាខ្មែរដូចមានសេចក្ដីថា “ឰតកា្លពីសា្ងអារាម្មេនេះ កុនក្សត្រសករាជបា្ន៩៤៩គ្រាសើកព្រះនរេស្ស…” ប្រែសម្រួលថា “រីឯកាលពីពេលសាងសង់វត្តអារាមនេះនៅឆ្នាំកុរ (ចុល្ល)សករាជ៩៤៩ នៅគ្រាសឹកសង្គ្រាមរបស់ព្រះនរេស្ស…។”។ ចុល្លសករាជ កើតក្រោយគ្រិស្ដសករាជចំនួន៦៣៨ឆ្នាំ។ ចុល្លសករាជមានន័យថាសករាជតូចដែលផ្ទុយនឹងមហាសករាជ។

តាំងតែពីដើមមក គេប្រើតែ “ឝក(សក)” តែមួយគឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ប៉ុន្ដែតាំងពីមានចុល្លសករាជ ពុទ្ធសករាជ និងគ្រិស្ដសករាជ “ឝក(សក)” បានប្ដូរមកជា “មហាសករាជ” ដើម្បីកុំឲ្យច្រឡំនិងសករាជដទៃទៀត។ ដូចក្នុងករណីសិលាចារឹកវត្តរំលកខាងលើដូច្នេះដែរ កាលបរិច្ឆេទជាចុល្លសករាជ គេសរសេរត្រឹមតែ “សករាជប្នា៩៤៩” ប៉ុណ្ណោះ។ យើងឃើញមានប្រើពាក្យ “ចុល្លសករាជ” នេះម្ដងទៀតបន្ទាប់ពីប្រទះម្ដងនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលក គឺនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តតាំងធ្លកដូចបានបង្ហាញខាងលើត្រង់បរិយាយអំពីមហាសករាជ។

ទាំងការប្រើពុទ្ធសករាជ ការប្រើចុល្លសករាជ គឺយើងឃើញមានប្រើនៅក្នុងសិលាចារឹកវត្តរំលកដែលជាសិលាចារឹកមានឥទ្ធិពលពីសៀមទាំងសំណេរនិងការប្រើប្រាស់ចុល្លសករាជ ដែលពេញនិយមប្រើប្រាស់ខ្លាំងជាងគេនៅស្រុកសៀម។ លោកសាស្ត្រាចារ្យ វង់ សុធារ៉ា(២០១២) អះអាងថា “ម្ល៉ោះហើយ យើងគិតថា សិាលចារឹកនេះទំនងជាសរសេរក្នុងរាជ្យព្រះបាទស្រីសុរិយោពម៌្ម ឬព្រះបាទជយជេដ្ឋាទី២ ដែលធ្លាប់រស់នៅស្រុកសៀមយ៉ាងយូរនោះឯង”។ យើងគួរពិចារណាមើលលើគម្លាតនៃការប្រើប្រាស់ពុទ្ធសករាជនិងចុល្លសករាជដែលដាច់គ្នាយូរ រួចចាប់ផ្ដើមឃើញមានម្ដងទៀតចាប់ពីរាជ្យព្រះបាទអង្គដួង ដែលបន្ទាប់មកក៏ចាប់ផ្ដើមរីកសាយភាយដូចមានឃើញក្នុងកាស សិលាចារឹកវត្តតាំងធ្លក ច្បាប់ក្រមនានាដែលបោះពុម្ពផ្សាយនៅឆ្នាំ១៨៩១ និងបន្ដមកដល់រាជ្យព្រះករុណាស៊ីសុវត្ថិជាដើម។ ដែលយល់ថាចាប់រីកសាយភាពបែបនេះ ដ្បិតយើងគ្រប់គ្នាដឹងហើយថាព្រះអង្គដួងជាក្សត្រដែលយកចិត្តទុកដាក់លើវិស័យអក្សរសាស្ត្រជាតិនាជំនាន់នោះ។ ប៉ុន្ដែចំណុចមួយទៀតដែលគួរនឹងពិនិត្យមើលឲ្យវែងឆ្ងាយដើម្បីឲ្យជ្រះស្រឡះក្នុងចិត្តនោះគឺថា តើការប្រើប្រាស់នេះជាឥទ្ធិពលមកពីសៀមឬទេ ព្រោះទ្រង់ក្សត្រទទួលបានការអប់រំច្រើនពីស្រុកសៀម ឯព្រះសង្ឃសំខាន់ៗនៅកម្ពុជានាជំនាន់មុនក៏សុទ្ធតែបានឆ្លងកាត់ការរៀនសូត្រនៅស្រុកសៀមដូចគ្នា។ ខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់យល់ថាការប្រើប្រាស់ពុទ្ធសករាជនិងចុល្លសករាជនេះជាឥទ្ធិពលមួយមកពីសៀម បើទោះបីជាសៀមទទួលឥទ្ធិពលនៃការប្រើប្រាស់នេះពីភូមាក៏ដោយ។

បើយើងមើលលើការប្រើប្រាស់គ្រិស្ដសករាជវិញ គឺដូចយើងដឹងស្រាប់មកហើយថាប្រើដោយសារអាណានិគមបារាំង។ យើងនឹងជជែកកំណើតអំពីសករាជទាំងបួននេះនៅចំណុចបន្ទាប់។

២- ឆ្នាំសត្វទាំង១២

អ្នកស្រាវជ្រាវជឿថាឆ្នាំសត្វទាំង១២ គឺជាការរាប់ឆ្នាំដែលទទួលឥទ្ធិពលពីចិន។ លោក ហ្ស៊ក សឺដែស(១៩០៦: ៣១៦) ពន្យល់​ថាឆ្នាំសត្វទាំង១២នេះគឺមានការ​ប្រើប្រាស់យូរមកហើយ​នៅប្រទេសចិន ប្រហែលជាចាប់ផ្ដើមប្រើតាំងតែពីដើមគ្រិស្ដ​សក​រាជ ប៉ុន្ដែអ្វីដែលគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍គឺឈ្មោះដែលគេហៅទាំងនោះមិនមែនជាឈ្មោះខ្មែរ មិនមែនជាឈ្មោះថៃ ហើយរឹត​តែមិនមែនជារបស់ចិនទៅទៀត។

ភស្ដុតាងដែល​បង្ហាញពីការ​ប្រើប្រាស់ឆ្នាំសត្វបែបនេះដំបូងគេនោះគឺលេចឡើងនៅដើមសតវត្សទី១១ ក្នុងសិលាចារឹក​សេកតាទុយ(K.618) ដូចមានឃ្លាថា “៩៤៨ឝកបូណ៌មីកេត៑ចៃត្រវ្ឫហស្បតិវារ ខាលនក្ឞត្រ…” ដែលមានសេចក្ដីសម្រួលថា​ “ឆ្នាំ៩៤៨សកៈ ថ្ងៃពេញបូណ៌មី(១៥កើត) ខែចេត្រ ថ្ងៃព្រហស្បតិ៍”។ ទោះបីជាមានការប្រើប្រាស់ឆ្នាំសត្វនេះតាំងពីសតវត្សទី១១ មកក៏ដោយ ប៉ុន្ដែគេពុំឃើញមានការប្រើប្រាស់បែបនេះច្រើនទេតាមរយៈសិលាចារឹក។ ការប្រើប្រាស់បែបនេះមានដាច់ៗ ហើយឃើញមានច្រើនបន្ដិចនៅក្នុងចំណោមសិលាចារឹកសម័យកណ្ដាលនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត។ កាលនោះគេហៅឆ្នាំសត្វនេះថាជា “នក្សត្រ” ដែរ ដែលចំណុចនេះប្រហែលជាការផ្លាស់ប្ដូរការហៅនក្សត្រទាំង២៧ឬ២៨តាមបែបហិណ្ឌូមកជាការ​ហៅរបៀប​ចិន​វិញ។ (ពុំទាន់ចប់)

 

***សូមរង់ចាំអានភាគក្រោយអំពីសករាជទាំងបួន ប៉ុន្ដែខ្ញុំពុំធានាកំណត់ថានឹងចេញផ្សាយនៅពេលណានោះទេ

ឯកសារយោង

១- នង ម៉ានី ២០១២ អត្ថន័យនៃកាលបរិច្ឆេទក្នុងសិលាចារឹកប្រទេសកម្ពុជា សារណា​បរិញ្ញាបត្របុរាណវិទ្យា។

២- វង់ សុធារ៉ា ២០១០ សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជាសម័យមុនអង្គរ១ ភ្នំពេញ អង្គរ។

៣- វង់ សុធារ៉ា ២០១២ សិលាចារឹកនៃប្រទេសកម្ពុជាសម័យកណ្ដាល ភ្នំពេញ នគរវត្ត។

ចត្តាឡីស័ក

អំពីប្រភពពាក្យ “ចត្តាឡីស័ក”

ពាក្យ “ចត្តាឡីស័ក” ជា​ពាក្យ​ដែល​ប្រែសងដោយត្រង់ៗពីពាក្យថា “Quarantine” ដែលមានន័យដើមថា​ “រយៈពេល៤០ថ្ងៃ” ដែលសំដៅ​ដល់​ការដាក់នាវានិងមនុស្សឲ្យឆ្ងាយរយៈពេល៤០ថ្ងៃមុននឹងឲ្យចូលមកដីគោក ក្នុងបំណងដើម្បីកុំឲ្យឆ្លងជំងឺពីមនុស្សឬសត្វនៅលើនាវាដល់មនុស្សឬសត្វនៅលើដីគោក។ សូមអានអត្ថបទបន្ថែម៖https://en.wikipedia.org/wiki/Quarantine

cattalisa

បន្ទាត់

បន្ទាត់

បើវែកញែកពាក្យបន្ទាត់និងវត្ថុជាបន្ទាត់សព្ទថ្ងៃឃើញថាមិនទាក់ទងគ្នាសោះ។

ប៉ុន្តែបើមើលពីបន្ទាត់កាលពីមុនឃើញថាត្រូវគ្នាណាស់ ព្រោះថាពីមុនបន្ទាត់ជាខ្សែដែលគេប្រើទឹកថ្នាំខ្មៅជ្រលក់ខ្សែនោះរួចចាប់ទាញសងខាងឲ្យត្រង់តាមត្រូវការ រួចផ្ទាត់ឲ្យកើតជាខ្សែខ្មៅរត់ត្រង់។ គេប្រើរបៀបនេះនៅក្នុងការសាងសង់នានា ជាពិសេសជាមួយឈើ។ ប៉ុន្តែក្រោយមកនៅពេលឧបករណ៍ប្រើសម្រាប់គូសឲ្យត្រង់ ធ្វើពីឈើក្ដី លោហៈក្ដី ជ័រក្ដីក៏ហៅថាបន្ទាត់ដែរ ព្រោះថាក្នុងសំណុំន័យបន្ទាត់គឺមានន័យមួយថាខ្សែត្រង់។

 

18700160_1356361351078913_6498902579710982515_n